Dönen tamburlar, kablolar, tekrarlanan kontroller. Bombe’nin görüntüsü sinemadaki sihirli şifre kutusuna benziyor ama yaptığı iş sihir değil: Bazı olası Enigma ayarlarının birbiriyle çelişip çelişmediğini çok hızlı sınamak.

Makineye rastgele bir mesaj verip dakikalar sonra pürüzsüz çeviri almak gibi düşünmeyin. Bilinen veya tahmin edilen metin parçaları, bağlantı düzeni ve operatörlerin hazırlığı gerekiyor. Uygun olmayan seçenekler eleniyor; kalanların başka araçlarla kontrol edilmesi gerekiyor. Yani makine, insanı ortadan kaldırmıyor. İnsanın tek tek yapamayacağı kadar çok denemeyi farklı bir hızda yapıyor.

National Museum of Computing’in anlatısı, Turing ve Welchman’ın yanında üretimi yapan mühendisleri ve sistemi işleten personeli de görünür kılıyor. Polonyalı kriptologların savaş öncesi başarıları da bu hikâyenin gerisinde duruyor. Tek bir insanın tek gecede savaşı çözdüğü sahne, çok büyük bir organizasyonu görünmez hâle getiriyor.

• Mesajdan yararlanılabilir bir varsayım hazırlanıyor.
• Makinede bu varsayıma uygun bağlantılar kuruluyor.
• Ayarlardaki olası tutarsızlıklar aranıyor.
• Bulunan aday sonuçlar yeniden denetleniyor.

Fotoğraflardaki çalışan Bombe’nin bir kısmı modern rekonstrüksiyon. Bu önemli; “savaşta kullanılan şu an dönüyor” demek yerine, yeniden üretim sayesinde nasıl çalıştığının anlaşılabildiğini söylemek daha doğru. Eski bir makineyi tekrar yapmak, onu vitrine koymaktan farklı bir araştırma yöntemi.

Babbage’ın metal dişlileriyle karşılaştırınca da güzel bir fark çıkıyor. İkisi de hesap yükünü insandan alıyor fakat aynı amaçla tasarlanmıyor. Genel hesaplama tasarımı ile belirli bir arama işine göre kurulmuş elektromekanik sistem, “eski bilgisayar” torbasına atılınca ayrıntılarını kaybediyor.

Burada “varsayılan kelime”yi rastgele tahmin diye küçümsemeyelim. Mesajların alışkanlıkları, biçimleri ve olası ifadeler araştırmanın parçası. Makine bu varsayımı doğru ilan etmiyor; varsayımın belirli ayarlarla tutarlı olup olmadığını sınamaya yardım ediyor. Dolayısıyla hızlı makine, kötü başlangıç bilgisini otomatik düzeltmiyor.

Tamburların çokluğu da tek başına çok sayıda bağımsız zihin varmış gibi düşünülmemeli. Düzen, Enigma’nın belirli ilişkilerini elektromekanik biçimde temsil ediyor. Araç belirli bir probleme uygun kurulduğu için işe yarıyor. Bugün genel amaçlı bilgisayarların yaptığı pek çok işi ondan bekleyemeyiz.

Asıl hacim, aynı işin düzenli biçimde tekrarlanmasında. Hazırlık, makine zamanı, adayların kontrolü ve sonuçların kullanılması bir iş akışı oluşturuyor. Filmlerde genellikle sonucun bulunduğu anı görüyoruz; o anın mümkün olması için aynı dikkatle yapılan yüzlerce sıradan işlem anlatının dışında kalıyor.