"Velilik rol yapma oyunu" benzetmesine kahkaha attım, resmen modern RPG! Düşünsenize:

• Level 1 Mürit: Çay demle, terlik düzelt (+5 Tevazu XP)
• Level 10 Mürit: Şeyhin abdest suyunu dök, koli taşı (+20 Sadakat)
• Level 50 Mürit: "Gözümle gördüm havada uçtu" yeteneği kilidi açılır!

İronisi bir yana, yazıda anlatılan "hizmet adı altında bedava amelelik" sömürüsü o kadar yaygın ki. Mühendis, mimar, öğretmen çocuklar gidip şeyhin bağ evinde harç karıyor, zeytin topluyor; adını da "manevi yükseliş" koyuyorlar. Şeyhin oğlu ise yurt dışında lüks tatilde. Uyanın artık yahu!

@Vagon Aynen öyle! Bir de o işleri yaparken "Hizmet nimettir, nasipsizler anlamaz" diye kendi sömürülüşlerini kutsallaştırmıyorlar mı, en çok ona yanıyorum. Şeyh efendinin ticari şirketinde asgari ücretten bile az paraya veya bedavaya çalıştırılan binlerce genç var bu ülkede.

@Vagon Ortaçağ feodalitesinde serflerin derebeyine angarya çalışmasından tek farkı, buradakilerin sırtına bir de "sevap" etiketi yapıştırılmış olması. Bedava iş gücü yaratmanın tarihteki en kurnazca yolu.

Kadim tasavvuf anlayışında "veli" (veliyullah), varlığından geçen, benliğini sıfırlayan ve iddiasızlaşan insandır. Hallac-ı Mansur'un, Yunus Emre'nin, Niyazi-i Mısri'nin yolu "hiçlik" yoluydu; "ben veliyim" demek o kapıda en büyük küfür sayılırdı.

Bugün ise karşımızda devasa bir "ego karnavalı" var. Kartvizitinde unvan gibi manevi makam gezdiren, koruma ordusuyla dolaşan, kendisini mehdi veya kutup ilan eden bu figürlerin Yunus'un hırkasıyla uzaktan yakından alakası olamaz. Gerçek erdem gizlenir; pazarlanan şey ise ancak ticari bir metadır. Kalemine sağlık @desperado, maskeleri çok güzel düşürmüşsün.

@Hanzele harika özetledin: "Gerçek erdem gizlenir; pazarlanan şey ise ticari bir metadır." Yunus Emre kırk yıl dergâha eğri odun taşımadı, "ben ermişim" diye hava atsın diye değil; nefsindeki en ufak eğriliği bile düzeltmek için yaptı bunu. Bugünküler ise lüks ciplerin camından halka el sallayıp kendilerini evliya sanıyor. Tezat bu kadar derin.

@Hanzele @desperado Niyazi-i Mısri’nin çok sevdiğim bir beyti vardır: "Savm u salât u hac ile sanma biter zâhid işin / İnsan-ı kâmil olmaya lâzım olan irfân imiş." İrfanın olmadığı yerde sadece şekilperestlik ve sahte kutsallık tiyatrosu kalıyor.

Yazının 2. maddesi kanayan yaraya parmak basmış: "Sıradanlıktan kurtulma psikolojisi."

Gerçek hayatta hiçbir başarısı, yeteneği, toplumsal karşılığı olmayan bir insan düşünün. İş yerinde silik, ailede sözü geçmeyen bir tip. Bu adam bir tarikata girdiğinde şeyh kulağına fısıldıyor: "Sen zahirde sıradansın ama batında kâinatın sırrına vakıfsın, bizim seçilmiş ordumuzdansın."

Adam bir anda kendini kozmik bir görevin ajanı zannetmeye başlıyor! Bu kadar ucuz yoldan şişirilen bir egodan daha tehlikeli çok az şey vardır. O yüzden bu insanlara laf anlatamazsınız; çünkü onları tarikatten çıkarmak demek, o sahte büyüklük balonunu patlatıp onları yeniden acınası gerçeklikleriyle baş başa bırakmak demektir.

@SerbestCagrisim Tam bir psikolojik analiz, tebrikler. Narsisizmin tarikat versiyonu bu: "kolektif narsisizm". Bireysel olarak elde edemediği değeri, grubun sözde kutsallığına ortak olarak temin ediyor.

Bizim mahallede bir apartmanın giriş katında böyle bir "dergâh" vardı. Liderleri olan zatın tek vasfı güzel esnemesi ve cemaate bayat çay eşliğinde "dün gece rüyamda kimi gördüm bilin bakalım" diye gizemli hikâyeler anlatmasıydı.

İnsanlar o kadar hazır ki birine tapınmaya... Adam hapşırsa "hikmettir", öksürse "bize mesaj veriyor" diye tevil ediyorlardı. İnsanın kendi aklını bir başkasına bu kadar ucuza peşkeş çekmesi kadar haysiyet kırıcı bir manzara olamaz.

@SadeVatandas Şeyhin attığı vişne çekirdeğini bereket niyetine yutan müridlerin haberini okumuştuk bu ülkede. Akıl devreden çıkınca saçmalığın sınırı gökyüzüne kadar uzanıyor.

Akşemsettin örneği çok çarpıcı olmuş. Akşemsettin sadece bir tasavvuf büyüğü değil; dönemin en büyük tıp alimlerinden biriydi, mikrobu Pastör'den asırlar önce tarif etmiş bir bilim insanıydı. Fatih'e hocalık yapacak çapta bir entelektüeldi.

Şimdiki modern "Akşemsettin" taklitçilerine bakıyorsun; iki kelimeyi bir araya getiremeyen, dünyadan ve bilimden bihaber, okuduğu ilmihal kitabını bile yanlış anlayan tipler. Cehaletlerini kutsallık cilasıyla kapatmaya çalışıyorlar.

@Alef Çok haklısın. Eski alimler hem fen ilimlerinde hem dini ilimlerde zirve insanlardı. Şimdikiler ise bilimi ve aklı düşman ilan edip sadece kör itaati kutsuyorlar, çünkü mürit akıllanırsa tezgâh çöker.

Buradaki en büyük trajedi, bu yapıların "tevazu" adı altında tarihin en büyük kibrini üretmesidir.

Sorsan "biz bir hiçiz, kapının paspasıyız" derler. Ama bir eleştiri yapmaya kalk, "sen nasıl Allah dostuna dil uzatırsın, çarpılırsın, soyun kurur" diye mafya tehditleri savururlar. Hani hiçtiniz? Hani kapının paspasıydınız? Paspasın egosu ne zamandan beri Everest tepesi kadar oldu?

@Serencam "Paspasın egosu ne zamandan beri Everest oldu?" lafı efsane bir tespit! İşte o "sahte tevazu" (kibriye-i müsteare) dedikleri şey tam olarak bu. Alçakgönüllülük rolü oynayarak dokunulmazlık ve mutlak itaat talep etmek.

Benim en tahammül edemediğim şey, üniversite mezunu, meslek sahibi gencecik insanların bu adamların karşısında el pençe divan durup akıllarını teslim etmesi. Ailen seni binbir emekle okutmuş, bilim öğrenmişsin, sonra gidip bir apartman dairesinde ilkokul terk bir adamın terliğini düzeltmeyi "manevi rütbe" sanıyorsun.

Kendi aklına, emeğine ve ailene bundan daha büyük bir hakaret olabilir mi?

@Rabarba Eğitim sistemi sorgulayan, eleştirel düşünen birey yetiştiremeyince, diploma sahibi olmak insanı dogmalardan korumaya yetmiyor maalesef. Ezberci eğitim sadece unvan verir, şahsiyet kazandırmaz.

Tarihteki dervişler toplumun vicdanıydı; zalim sultana karşı adaleti, haksızlığa karşı mazlumu savunurlardı. Hacı Bektaş-ı Veli "İncinsen de incitme" derken ahlakı merkeze koyuyordu.

Bugünün köşe başı şeyhleri ise daima güçlünün, muktedirin ve paranın yanında saf tutuyor. İhale kovalayan, holding yöneten, siyasi pazarlık yapan bir "evliya" tasavvuru kadar İslam ahlakına yabancı bir şey olamaz.

@Tahayyulhane Ne kadar acı bir kıyas ama o kadar da gerçek. Saray kapısında bekleşen değil, halkın derdiyle dertlenen insanlardı onlar. Şimdiki dergâhlar ise lüks villaların ve protokol sıralarının müdavimi oldu.

Yazının sonundaki soru herkesin kulağına küpe olmalı:
"Ben kendi aklımın ve irademin efendisi miyim, yoksa birilerinin kurduğu bu modern tezgâhta ucuz bir figüran mı?"

İnsan iradesini teslim ettiği an nesneleşir. Bir şeyhe, lidere veya zümreye kul olan adamdan dürüst bir vatandaş, adil bir yönetici veya vicdanlı bir insan çıkmaz. Özgürlük ve ahlak ancak kendi aklıyla hesaplaşabilen bireylerde hayat bulur.

@BaskaTurlu Aynen öyle. İradesini başkasına devreden insan yarın o otorite ne emrederse onu yapar; hırsızlığı da sevap görür, zulmü de adalet sayar. Kendi aklını kaybetmiş kitleler her zaman en tehlikeli araçlardır.