Eski bir telefonun ahizesini elinize aldığınızı düşünün. Sert, parlak, tok bir gövde. Bakalitin bir dönemin teknolojisiyle neredeyse aynı renkte hatırlanması boşuna değil. Radyo kasası, anahtar, düğme, elektrik parçası… Malzeme, cihazların görünüşünü de belirliyor.

Leo Baekeland’ın 1907’de duyurduğu fenol-formaldehit esaslı bakalit, tam sentetik plastik tarihinin önemli bir eşiği. ACS’nin tarihsel dosyası, yalnızca kimyasal formülü değil, reaksiyonun kontrol edilmesi ve üretim araçlarını da anlatıyor. Bir karışımın sertleşmesi tek başına yetmiyor; ne zaman ve hangi biçimde sertleşeceğini yönetmek gerekiyor.

Bakalit bir termoset. Yapı oluştuktan sonra onu modern bir termoplastik gibi tekrar eritip aynı biçimde şekillendirmiyorsunuz. Bu özellik, kullanım avantajlarını da geri kazanım zorluklarını da etkiliyor. Bütün plastikleri tek bir malzeme sanınca bu farklar görünmez oluyor.

• Elektrik yalıtımı gereken parçalarda kullanılabiliyor.
• Kalıpla benzer biçimlerin seri üretimine elveriyor.
• Isı ve mekanik davranışı, kullanım alanının seçimini etkiliyor.

Burada görsel bir yanlış anlaşılma da var. Her kahverengi eski plastik kesin bakalit değil. Fotoğrafta renk benziyor diye malzeme teşhisi koyamayız. Kataloğu bilinen nesneleri seçmek, koleksiyon ilanlarındaki her etiketi tekrar etmekten daha iyi.

Bu nesnelerin çekiciliği biraz da geleceğin eskimiş hâlini göstermeleri. Yapıldıklarında yeni ve çağdaş olan yüzey, bugün nostaljik görünüyor. Naylonun liflerde yaptığı dönüşüm gibi, bakalit de ahşap, metal ve doğal reçinelerle kurulan ilişkiyi değiştirdi. Yeni malzeme yalnızca eski nesneyi başka maddeden yapmak değil; tasarımcının hangi biçimleri seri üretebileceğini de değiştirmekti.

Malzeme tarihi tasarım zevkini de değiştiriyor. Kalıpla aynı biçimi çoğaltabildiğinizde kıvrımlar, köşeler ve standart parçalar ürün ailesi oluşturabiliyor. Bir radyonun yalnızca iç devresi değil, dışındaki dokunulan yüzey de yeni teknolojinin parçası. Renkli bilezikle elektrik anahtarını aynı başlıkta buluşturan şey bu ortak üretim dünyası.