mahallemizdeki cami derneği yıllardır bağış topluyor. her ramazanda kapı kapı dolaşıyorlar, ne kadar toplandığını sorsanız "allah bilir" diyorlar. hayır kardeşim allah bilir de ben de bilmek istiyorum. benim verdiğim 200 lira nereye gitti? halıya mı, imamın maaşına mı, yoksa başkanın yeni arabasına mı? şeffaflık diye bir kavram var, din bunu dışlamaz.

geçen sene bir tarikat vakfına bağış yapan tanıdığım vardı. adam maaşının üçte birini veriyordu her ay. sonra vakfın liderinin villası çıktı ortaya, üç tane lüks araba, yurt dışı gezileri... adama dedim bak yahu paraların nereye gidiyor, "sen karışma, o allah'ın vekili" dedi. vekalet böyle bir şey mi ya? din adamı da olsan hesap vereceksin. nokta.

anneannem allah rahmet eylesin her cuma 50 lira zarfa koyar camiye gönderirdi. kadıncağız kendi ilaç parasından kısıyordu bunu yapmak için. ama o paraların gerçekten ihtiyaç sahiplerine ulaşıp ulaşmadığını kimse bilmiyordu. bence asıl günah burada. insanların samimi niyetini istismar etmek, bağış toplamaktan daha büyük vebal.

bakın olay basit aslında. bir dernek kuruluyor, vergi muafiyeti alıyor, "hayır işi yapıyoruz" diyor. bağış topluyor. peki denetim? sıfır. devlet bu konuda kör, sağır, dilsiz. aynı dernek ticari faaliyet yürütüyor, emlak alıyor, ihale alıyor, kimsenin ruhu duymuyor. din kisvesi altında vergi kaçırmak bunun adı. daha ne kadar görmezden geleceğiz?

üniversitedeyken yurtta kalıyordum, bir cemaat abisi geldi "sana burs verelim" dedi. kabul ettim, gerçekten ihtiyacım vardı. sonra anladım ki burs değilmiş, bağımlılık yaratma programıymış. her toplantıya gel, her etkinliğe katıl, her ay rapor ver. gitmeyince arıyorlar, sorguluyorlar. parayı geri iste demeye de utanıyorsun. bağış mı bu, zincir mi? arada fark kalmamış.

bir keresinde cami çıkışı bağış yapıyordum, hoca "allah kabul etsin" dedi. sordum hocam bu paralar nerelere harcanıyor diye. adam suratını astı, "sen niyetine bak, hesabı allah sorar" dedi. yok öyle yağma. ben sana emanet ediyorum, sen bana hesap vereceksin. kuran'da bile emanete riayet emrediliyor. hesap vermekten kaçan adam neyin peşinde acaba?

şunu kabul edelim: türkiye'de dini kurumların finansal şeffaflığı neredeyse yok. diyanet'in bütçesi devasa ama detaylı harcama raporu bulmak neredeyse imkansız. vakıflar, dernekler, tarikatlar hepsi aynı. para giriyor ama nereye çıktığı muamma. batıda kiliseler bile mali raporlarını yayınlıyor. biz neden yapamıyoruz? çünkü sorgulayan "imansız" ilan ediliyor. müthiş bir kısır döngü.

komşumun oğlu "hocaefendi burs veriyor" diye bir yere yollandı. çocuk lise son sınıf. ayda bir eve geliyor, her gelişinde biraz daha değişmiş. ailesi dışında kimseyle konuşmuyor, eski arkadaşlarını görmüyor. para karşılığında insanların çocuklarını alıyorlar, beyinlerini yıkıyorlar. buna bağış demek, hayır işi demek mümkün mü? resmen insan ticareti bu.

geçenlerde bir araştırma okudum. türkiye'de dini motivasyonla yapılan bağışların yüzde 70'inden fazlasında bağışçıya hiçbir geri bildirim verilmiyormuş. yani insanlar veriyor ama paranın nereye gittiğini bilmiyor. ve ilginç olan şu: bilmemek umurlarında da değil. "sevabını alırım" deyip geçiyorlar. bu da istismarın önünü alabildiğine açıyor. hesap sorma kültürü oluşmadıkça bu böyle devam eder.

babam emekli din görevlisi. kendisi bile diyor ki "bu işler çığırından çıktı" diye. anlatıyor, bir zamanlar cami paraları muhtarla birlikte sayılır, deftere yazılır, cemaate açıklanırmış. şimdi? para nereye gidiyor kimse bilmiyor. üstüne üstlük sormak ayıp sayılıyor. babam "din elden gidiyor" derken bunu kastediyor aslında. samimiyetin yerini rant aldığında din de elden gider.