Oak Island’da kazdıkça su dolan Para Çukuru

25 Ekim 2026

9 kez

Oak Island’da kazı yapanların en büyük rakibi toprağın sertliği değil, su. Biraz daha aşağı iniyorsun; su geliyor. Başka kuyu açıyorsun; çökmeler başlıyor. Hazineyi ararken adanın altındaki eski müdahaleleri de birbirine karıştırıyorsun. İki yüz yılı aşan arayışın sonunda insan yalnızca “Orada ne saklı?” diye düşünmüyor. İlk aranan yerle bugün kazılan yerin ilişkisini nasıl takip ettiklerini de merak ediyor. Fotoğraflardaki makineler bu hikâyenin sonraki bölümü; başlangıçta elde kazma, kürek ve çok güçlü bir beklenti var.

Anlatının en bilinen başlangıcı 1795. Nova Scotia’daki ada üzerinde bir çöküntü gören Daniel McGinnis’in, John Smith ve Anthony Vaughan ile kazmaya başladığı söyleniyor. Ağaçtaki makara, düzenli aralıklarla karşılaşılan ahşap katmanlar ve gömülü korsan hazinesi ihtimali hikâyeyi taşıyor. Fakat bunları kazıldığı gün tutulmuş tek ve eksiksiz bir günlükten öğrenmiyoruz. Erken olayları anlatan sonraki kayıtlar arasında farklar var. Ben buna “O hâlde hiç kazı yapılmadı” diye bakmıyorum. Bizzat kazı yapan kişinin anlattığı bölümle, onun başkalarından devraldığı başlangıç hikâyesini ayırmak daha işe yarıyor.

Oak Island’ın Mahone Bay içindeki konum haritası.

1862 tarihli Liverpool Transcript aktarımı bu bakımdan güzel bir okuma. Metnin içindeki mektubun yazarı, önce ilk kazıcıları ve eski katmanları anlatıyor; sonra kendi katıldığı sondajlara geçtiğinde daha doğrudan konuşuyor. Pompalar, ahşap parçalar, çökme ve yeniden para toplama çabası aynı metinde yer alıyor. Hazine umudu kadar çalışma düzenini de görüyorsunuz. Bir kuyuyu kurtarmak için açılan ikinci kuyu, sonraki kuşağa yeni bir yeraltı yapısı olarak kalabiliyor. Kimin ne zaman açtığını bilmeden bulunan her tahtayı ilk gömünün parçası saymak bu yüzden çok tehlikeli.

Su basmasını bilinçli bir savunma sistemi olarak okuyanlar Smith’s Cove tarafındaki drenaj anlatılarına işaret ediyor. Birileri kıyıyla çukur arasında bağlantı kurduysa, hazineyi çıkaranı durdurmak için yapılmış olabilir. Bu ihtimal hikâyenin en çekici taraflarından biri. Öte yandan “su geldi” gözlemi, tek başına bir tuzak projesini göstermiyor. Güzergâhı, malzemesi ve inşa dönemi birlikte ortaya konmalı. David Tobias’ın derlediği buluntu listesi, hangi nesnenin nerede ve hangi yıl bildirildiğini yan yana görmek için yararlı. Listeyi bir hazinenin eksiksiz envanteri diye değil, tek tek takip edilecek iddiaların başlangıcı olarak okuyorum.

Bir başka düğüm, işaretli taş. İnternette çok net görünen şifre çizimi, bugün önümüzde duran ve her araştırmacının tekrar inceleyebildiği aynı özgün taş demek değil. Taşın aktarılan hikâyesiyle işaretlerin hangi kayıtta nasıl çizildiğini beraber takip etmek gerekiyor. “Şifresi çözüldü, altın aşağıda” cümlesi çok rahat dolaşıyor; o çözümün dayandığı işaret dizisine gelince araya aktarım giriyor. Bunun yine de ilgimi çeken yanı var: İnsanlar eksik bir nesneyi, anlatılar ve kopyalar üzerinden ne kadar süre araştırabilir?

Aday hazine listesi de büyüdükçe büyüyor: Korsan ganimeti, dinî emanetler, kayıp metinler. Ben önce aynı adada belgelenen daha küçük hayatlarla ilgileniyorum. Kazıcıların fotoğrafları, iskeleler, değişen yapılar ve Franklin D. Roosevelt’in de dahil olduğu arayış çevresi başlı başına bir tarih bırakmış. Bir gün değerli bir şey bulunduğunu varsaysak bile onun kimin, hangi dönemde bıraktığı başka araştırma isteyecek. Altından bir nesne çıkması, o nesnenin üzerine kurulmuş bütün senaryoları birden doğrulamaz.

Hazine bulundu diye bir son yazmıyorum. Bu başlığı en çok, yıllar boyunca aynı noktaya dönen insanların neyi birbirine devrettiği için açtım. Bazen para, bazen alet, bazen bir çizim, bazen yalnızca “bu defa çok yaklaştık” düşüncesi. 1931 fotoğraflarına bakınca sonrasını bilen biri olarak gülmek kolay. O fotoğraftaki adamların ertesi kazıda çıkacağına inandığı şeyi düşününce aynı rahatlık bende kalmıyor.