Çadırın içinden dışarı çıkmak için kumaşı kesmek. Dyatlov dosyasını her okuyuşta o kararda takılıyorum. Dışarıda kış, rüzgâr ve karanlık var; içeride ise ayakkabılar ve hayatta kalmaya yarayacak eşyalar. Buna rağmen dokuz kişi çadırın dışında kalıyor. O geceyi anlamak için önce “dağcılar aklını mı kaybetti?” sorusunu bırakıp, içeride kalmayı neden daha tehlikeli bulmuş olabileceklerini düşünmek gerekiyor. Korktukları şey gerçekten üzerlerine gelmiş olabilir; yaklaşacağını düşündükleri bir tehlike de olabilir. Çadırın fotoğrafı kararın kendisini saklıyor, sonucunu gösteriyor.

Şubat 1959 başında Kuzey Urallar’da kalan grubun lideri Igor Dyatlov. Yürüyüşe katılan Yuri Yudin sağlık sorunu nedeniyle önceden geri dönüyor; son kampta dokuz kişi var. Rota, Otorten yönünde ilerlerken Kholat Syakhl yamacına ulaşıyor. Grubun geri dönmemesi üzerine başlayan aramalarda çadır 26 Şubat’ta bulunuyor. Burada önemli ayrıntı şu: Arama ekibi taze bir olay yerine gelmiyor. Aradan haftalar geçmiş, kar ve rüzgâr izlerle oynamış. Bu yüzden fotoğraftaki her kar yığınını son gecenin olduğu gibi korunmuş görüntüsü sayamıyoruz. İçeriden kesildiği belirlenen çadır, eşyalar ve aşağıya uzanan izler yine de eldeki en somut başlangıç.

Bulunan yerleri haritada birlikte görünce hikâye tek bir ölüm anından çıkıyor. Orman sınırındaki sedir ağacı ve ateş çevresi, çadıra uzanan hat üzerindeki bedenler, daha sonra kar altındaki dere yatağında bulunan diğerleri… Hepsi aynı noktada değil. Soğukta korunma arayışı, ateş yakılması, giysilerin başka kişiler tarafından kullanılması ve kampa dönüş ihtimali bu dağılım üzerinden tartışılıyor. “Dokuzu da çıplak kaçtı” gibi bir cümle ayrıntıyı ezip geçiyor. Kıyafet durumları aynı değildi. Bazı kişilerde ağır göğüs veya kafatası yaralanmaları bulunması da bütün ölümleri tek kelimelik bir açıklamaya sığdırmayı güçleştiriyor.

Radyoaktif iz meselesinin kendisi gerçek bir laboratuvar kaydına dayanıyor, ama internetteki en büyük sıçramalar da burada yapılıyor. Dosyanın 371–377 numaralı sayfalarında bazı giysi parçalarında beta etkinliği ölçümleri var; bütün grubun aynı derecede ışınlandığını söyleyen bir tablo yok. Yıkamayla kirlenmenin azaldığı da kaydedilmiş. Kaynağı belirleyecek ayrıntılı analiz için laboratuvarın imkânının bulunmadığı belirtiliyor. Ben bu belgeyi ne kenara atarım ne de tek başına nükleer patlamanın tutanağı gibi okurum. Önce hangi parçada ne ölçüldüğünü bilmek lazım. Bu, ölüm nedeni ölçümüyle aynı işlem değil. İlgili raporu kaynaklara doğrudan ekledim.

Kar levhası ihtimalini yeniden gündeme getiren Johan Gaume ile Alexander Puzrin ise “büyük bir çığ izi nerede?” itirazından daha dar bir olay üzerinde çalıştı. 2021’de yayımladıkları model, kamp için kesilen kar tabakası ve sonradan biriken karla gecikmeli bir levha kopmasının mümkün olup olamayacağını inceliyor. 2022 saha çalışmaları da bölgedeki çığ izlerini ve rüzgârın onları ne kadar hızlı silebildiğini tartışmaya ekledi. Bu yaklaşım bana ciddiye değer geliyor; çünkü çadırın hemen üstündeki şartlarla uğraşıyor. Fakat modelden dokuz kişinin son saatlerini tek tek bildiğimiz bir film çıkmıyor. Araştırmacıların neyi hesapladığıyla bizim o hesaptan ne istediğimiz aynı şey değil.

Askerî deney ve gökte görülen ışıklar ihtimaline takılanların da asıl bakacağı yer tanıklıkların tarihi olmalı. Hangi gözlem son geceyle aynı zamana ait, hangisi başka bir arama gününden? Bir anlatının ürkütücülüğü bu zaman farkını ortadan kaldırmıyor. Benim için dosya hâlâ çadırdan ormana giden kısa yol üzerinde düğümleniyor: Birlikte çıkmış olabilecek insanların daha sonra farklı noktalara dağılmasına hangi olaylar yol açtı? Haritaları ve belgeleri bu yüzden ekledim. Bir fotoğraftaki yırtıkla başlayan düşünceyi, bir başka fotoğraftaki bedene atlayarak tamamlamak yerine aradaki mesafeyi de görmek istiyorum.

Fotoğraflar, belgeler ve haritalar

Konunun önceki görselleri

Video ve ses kayıtları

• EPFL’nin saha görüntüleri ve araştırmacı söyleşisi — 1959 gecesinin kaydı değil; sonraki saha çalışmasının görüntüleridir.

İlgili konular

• Bennington Üçgeni’nde kaybolanlar
• Bermuda Şeytan Üçgeni: Flight 19

Kaynaklar

• 1959 radyolojik inceleme: dosya 371–377
• Gaume ve Puzrin: 2021 kar levhası modeli
• 2022 saha çalışması ve çığ gözlemleri
• EPFL: araştırmacılarla saha çalışması söyleşisi

Görsel kaynakları ve lisanslar

1. 1959 arama ekibinin bulduğu çadır. — AnonymousUnknown author / Soviet investigators · Public domain.
2. 1959 soruşturma dosyasının kapağı. — Прокуратура Свердловской области, СССР · Public domain.
3. Soruşturma dosyasından 370 numaralı sayfa. — Лев Никитич Иванов, прокурор-криминалист Свердловской областной прокуратуры · Public domain.
4. Çadır ve dağ çevresini gösteren sonradan hazırlanmış konum şeması. — Merikanto · CC BY-SA 4.0.
5. Rotanın geçtiği Auspiya çevresi, 2015. — Futball80 · CC BY-SA 4.0.
6. Igor Dyatlov’un 1958 Ural gezisinden; son yolculuk değildir. — Petr Bartolomey (w:ru:Бартоломей, Пётр Иванович) · CC BY-SA 2.0.