Yetmişli yaşlardaki bir grup erkeği, yirmi yıl öncesini hatırlatan bir eve yerleştiriyorlar. Müzik, haberler ve konuşulan olaylar 1959’a ait. Katılımcılardan da eski günleri anlatmaları değil, sanki o yıllardaymışlar gibi yaşamaları isteniyor. Ellen Langer’ın Counterclockwise deneyi böyle başlıyor.

1979’da küçük bir yaşlı erkek grubuyla yapılan çalışma, sonradan Counterclockwise kitabında ayrıntılandırılmış.

Geçmişi hatırlamakla geçmişteymiş gibi yaşamak

Deneyin dikkat çekici yanı burada. Bir fotoğraf albümüne bakıp “Ne günlerdi” demek başka; günlük hayatı daha genç olduğunuz dönemin alışkanlıklarıyla sürdürmeye çalışmak başka. Katılımcıların kendilerine bakışının ve davranışlarının değişmesi amaçlanıyor. Bu değişimin fiziksel işlevlere ne ölçüde yansıyacağı araştırılıyor.

Langer’ın Harvard söyleşisi, yaklaşımını daha anlaşılır anlatıyor. Kendimiz hakkında kesinleştirdiğimiz bazı düşüncelerin davranışlarımızı sınırlayabildiğini savunuyor. Yaşlı birine sürekli yardım etmek, bazen onun kendi yapabildiği işleri de üstlenmek anlamına gelebilir. Daha az hareket ettikçe daha az şey denemesi, ardından “Zaten yaşlandım” diye düşünmesi mümkün.

Çalışmada bildirilen işlev değişimleri bu yüzden ilgi çekici. “Gençleşme” diye anlatılan değişimlerin farklı tarafları var:

• Bir hareketi daha rahat yapmak veya bir testte daha iyi sonuç almak ölçülebilir.
• Kendini daha canlı ve bağımsız hissetmek de bir değişimdir.
• Bedenin biyolojik yaşının yirmi yıl geri gittiğini göstermek çok daha farklı ölçümler gerektirir.

İlk çalışma küçük ve kısa süreliydi. Sonradan daha geniş bir tekrar için 2019’da araştırma protokolü yayımlandı. Bu bağlantı bir sonuç raporu değil; deneyin daha sıkı koşullarda nasıl sınanmak istendiğini gösteriyor.

Yukarıdaki uzun söyleşide Langer kendi çalışmalarını anlatıyor. Bu deneyden çıkardığım en ilginç soru, yalnızca zihnimizle kaç yaş gençleşebileceğimiz değil. Birine yaşından dolayı artık yapamayacağını düşündüğümüz işleri ne kadar erken yasaklıyoruz? Kişinin yeniden denemeye başlaması bile hayatında büyük bir fark yaratabilir.