Kralın ikizi teorisine pek inanmıyorum. Bir devletin birini susturmak için onun prens olmasına ihtiyacı yok. Hizmetçi de olur, aracı da olur; yanlış konuşmayı duymuştur, yanlış mektubu taşımıştır. Demir Maskeli Adam konusunda sürekli kraliyet kanı aranması, bildiği şey yüzünden tehlikeli görülen sıradan birini gözden kaçırıyor olabilir.

Takip edilebilen hat şöyle: Pignerol, Exilles, Sainte-Marguerite, Bastille. Bu yerler arasında değişmeyen kişi, gözetiminden sorumlu Saint-Mars. Mahkûm onunla taşınıyor. Ada tutukluluğu on bir yıl sürüyor, 1698’de Bastille’e geçiyor, 19 Kasım 1703’te ölüyor. Bunu okuyunca tek tek hapishanelerden çok o süreklilik dikkat çekiyor. Bir insanı belirli bir görevlinin elinde tutmak ve yeni göreve giderken yanında götürmek… Tesadüfen yüzü örtülmüş bir tutukludan daha düzenli bir uygulama var karşımızda. Maske konusunda da filmler gözümüzü boyamış. Erken aktarımlarda çelik ifadesi geçiyor, siyah kadife kaydı da var. Yüzüne kaynaklanmış demir bir kutuyla bütün ömrünü geçiren adam görüntüsü, anlatının en güçlü hâli ama bütün kayıtları tek başına karşılamıyor. Eğer belli karşılaşmalarda veya nakillerde maskeleniyorsa sır başka türlü işliyor. Herkesin yüzünü bildiği birini mi gizliyorlar, yoksa kimliğinin dışarıdaki belirli birkaç kişiye ulaşmasını mı önlüyorlar? Ben ikinci ihtimali de en az ilki kadar ciddiye alırım. Ülkenin tamamı tarafından tanınması gerekmiyor.

Eustache Dauger ile Ercole Mattioli adları bu yüzden önemli. İsimleri yalnızca “kim olabilir” listesinde sıralamak yetmiyor; her adayın güzergâhı, tutulduğu dönem ve Saint-Mars’la bağı karşılaştırılmalı. Dumas’nın ikiz fikri harika bir roman çıkarıyor, ona itirazım yok. Fakat romanın dramatik olması diğer adayları sıradanlaştırmıyor. Cannes arşivindeki Pagnol mektuplarında hücrenin ölçülerinin bile peşine düşülmüş. Pencere, kapı, tuvalet, dışarı mesaj ulaştırma ihtimali… Böyle somut ayrıntılarla uğraşılması hoşuma gidiyor. Benim oyum, kimliğinden çok taşıdığı bilgi yüzünden saklanan biri olduğu yönünde. Hangi aday olduğu konusunda aynı rahatlıkta konuşamam. Ama maskenin arkasında mutlaka kralın başka bir yüzünü aramak zorunda değiliz.

İlgili konular

• Kaspar Hauser nereden geldi?
• Fulcanelli kimdi?

Kaynaklar

• Cannes Belediye Arşivi: Pagnol’un mektupları ve mahkûmun güzergâhı
• Cannes müzesi: hücrenin yapısı ve kale hayatı
• Cannes arşiv belgelerine dayalı tarihî anlatım
• Kimlik adayları ve maskenin farklı aktarımları

Görsel kaynakları

1. Alphonse de Neuville’in Demir Maskeli Adam tasviri. — Alphonse de Neuville · Public domain.
2. Sainte-Marguerite’de mahkûmla ilişkilendirilen hücre. — Tangopaso · Public domain.
3. 1698 tarihli Bastille tutuklu kaydı. — Agence de presse Meurisse / Gallica, BnF · Public domain.