Adını bilenler onu tarif ederken çoğu zaman aynı birkaç ayrıntıya dönüyor: Kırmızı, kalın, bacakları olmayan bir gövde; yaklaşanın hayatını tehlikeye atan zehir. Olgoi-khorkhoi, yani Moğol Ölüm Solucanı, Gobi Çölü anlatılarının en garip canlılarından biri. Başlıktaki korku yalnızca solucanın biçiminden gelmiyor. Hikâyeye göre tehlike, onu fark ettiğiniz anda zaten çok yakında olması.

Bugünkü çizimler çoğunlukla ağız dolusu dişleri olan bir kum canavarı gösteriyor. Fakat eski bir metne gidince daha sade ve belki daha tuhaf bir tarifle karşılaşıyoruz. Roy Chapman Andrews, 1926 tarihli On the Trail of Ancient Man kitabında, Moğolistan’daki resmî görüşmeler sırasında kendisinden bu canlıdan bir örnek istenmesini anlatıyor. İlgilenen yalnızca uzak bir köydeki tek kişi değil; ülkenin yöneticileri de hikâyeyi biliyor.

Andrews’in gerçekten yazdığı

Kitabın 103. sayfasındaki anlatımda yaklaşık iki ayak uzunluğunda, sosis biçimli, başı ve bacakları olmadığı söylenen çok zehirli bir varlık var. Görüşmedeki kişiler kendilerinin görmediğini, gören birini bildiklerini söylüyor. Andrews de bir örneğe rastlarlarsa ilgileneceğini aktarıyor. Yani elinde yakalanmış bir Ölüm Solucanı veya laboratuvar incelemesi yok; bir keşif gezisinin içinde kayda geçirilmiş güçlü bir yerel inanış var.

Bu ayrıntı bence dosyayı küçültmüyor, başlangıç noktasını görünür kılıyor. Aynı sözcükler kuşaktan kuşağa taşınmış mı, tarif başka canlılarla birleşmiş mi, yoksa anlatanların adını koyamadığı gerçek bir hayvan mı var? Bu sorular, modern bir çizimin ne kadar korkutucu olduğundan daha anlamlı.

Sonraki anlatımlarda zehir püskürtme ve uzaktan elektrik etkisi gibi özellikler de yer alıyor. Bunları Andrews’in o kısa bölümünde ölçülmüş yetenekler gibi sunmak mümkün değil. İlk tarif, sonraki arama gezileri ve popüler kültürde büyüyen canavar birbirinin devamı olabilir; ama aynı kayıt değiller.

• Eski anlatı: Çölde yaşayan, dokunulması ölümcül sayılan bir varlık.
• Saha arayışı: Anlatılan yeri ve canlıyı bulmaya çalışan geziler.
• Modern tasvir: Filmlerden kitap kapaklarına kadar değişen, bazen ayrıntıları iyice büyüyen görünüş.

Solucana benzetilen sürüngenler ve toprak altında yaşayan başka hayvanlar ihtimal olarak konuşuluyor. Bir benzerlik, Moğolistan’da o türün bulunduğunu veya bütün anlatıyı açıkladığını kendiliğinden göstermiyor. Özellikle elektrik iddiası için bir hayvan benzetmesinden daha fazlası gerekir.

Bunyip dosyasında da tek bir isim altında farklı beden tarifleri var. Gobi anlatısının farkı, bu kez suların karanlığı yerine kumun altındaki görünmez alanın konuşması. Andrews’in birkaç sayfalık kaydı, o korkunun internetten ve canavar filmlerinden çok önce dolaşımda olduğunu gösteriyor.