Pine Gap’in fotoğrafını ilk gördüğünüzde gözünüz hemen o beyaz kürelere gidiyor. Çölün ortasında, birbirinden farklı boylarda kapalı yapılar. İçlerindeki antenin nereye döndüğünü dışarıdan seçemiyorsunuz. Asıl merak da buradan doğuyor: Bir tesis uzaktaki dünyayı izlerken, onun ne yaptığını dışarıdaki insan ne kadar izleyebiliyor?

Pine Gap, Avustralya’nın orta kesiminde, Alice Springs yakınındaki ortak ABD–Avustralya savunma tesisi. Eski yazımızdaki “Avustralya’da ama tamamen Amerika’nın kontrolünde” cümlesi bu ilişkiyi gereğinden fazla düzleştiriyordu. Ortak işletilen bir yapıdan söz ediyoruz. Buradaki daha keskin soru şu: Ortaklık, karar gücünün de eşit olduğu anlamına geliyor mu?

Avustralya’nın Kuzey Toprakları tarih kaydı tesisin 1970’te çalışmaya başladığını belirtiyor. Uzay ve araştırma diliyle tanıtılan yer, zamanla küresel istihbarat ağının önemli bir düğümü olarak tartışılır oldu. İstihbarat kelimesini yalnızca telsiz dinlemek gibi düşünmeyin: farklı yerlerdeki sinyallerin toplanması, ayırt edilmesi ve başka sistemlerden gelen bilgilerle bir araya getirilmesi, görünmeyen ama sonuç doğuran bir iş.

Beyaz kabuğun yaptığı iş

Bu tür anten örtülerine radom deniyor. Kabuğun amacı, içindeki anteni çevre koşullarından korumak; aynı zamanda dışarıdan bakana antenin yönünü açık etmemesi de görüntünün bir parçası. Fotoğrafta bir küre sayabiliyoruz ama içeride o anda hangi işin yürüdüğünü fotoğraftan okuyamıyoruz. Tesisi gizemli yapan şey, mimarisinin bir bölümünün görünür, yaptığı işin ayrıntılarının kapalı olması.

Pine Gap üzerine çalışan Desmond Ball, Bill Robinson ve Richard Tanter’in 2016 araştırması, Avustralyalı personelin yönetime ve operasyonlara katılımını ayrıntılandırıyor. Araştırmacılar “Avustralyalıların hiçbir şeye erişimi yok” türü basit bir tablo çizmiyor. Buna karşılık uydu görevlerinin büyük bölümünün ABD’den geldiğini ve ABD’nin stratejik önceliklerini yansıttığını vurguluyorlar. Bence dosyanın en önemli gerilimi bu: içeride bulunmak, bütün kararları senin verdiğin anlamına gelmeyebilir.

Avustralya hükümetinin kendi ifadesi, faaliyetlerin hükümetin “tam bilgisi ve onayı” ile yürütüldüğü. Bu ifade açıklığı ölçmek için ilginç bir başlangıç. Onayı kim veriyor, hangi ayrıntıya erişerek veriyor ve sonuçlarını kim denetliyor? Bir operasyonun gizli olması, kamunun onun hakkında hiç soru soramayacağı anlamına gelmemeli. Fakat her siyah satırın arkasına uzaylı laboratuvarı koymak da gerçek siyasi soruyu gözden kaçırıyor.

“Tam bilgi ve onay.”

Avustralya Savunma Bakanlığının Pine Gap için kullandığı ifadenin Türkçe çevirisi.

Burada masaya koyacağım üç ayrım var:

• Bilgi toplamak: Tesisin istihbarat ve erken uyarı görevleri.
• Bilgiyi kullanmak: Toplanan verinin hangi kararlara girdiği.
• Hesap vermek: Bu kararın sonucunu kimlerin denetleyebildiği.

Birinciyi söyleyip son ikisini konuşmadan geçince Pine Gap yalnızca bir teknoloji tesisi gibi görünüyor. Oysa ittifaklar, egemenlik ve savaş kararlarıyla ilgili bir konu da var. “Gizli uydu üssü” ifadesi kulağa heyecanlı geliyor, ama bilgi akışının sonunda verilen karar daha ağır olabilir.

Kapısındaki protestolar bu yüzden dosyanın dış süsü değil. Fotoğraf 2016’daki bir eylemi gösteriyor; tek bir kareden bütün katılımcıların gerekçesini çıkaramayız. Yine de üssün sadece uzak ülkelerdeki stratejistlerin konusu olmadığını hatırlatıyor. Tesisin yakınında yaşayan insan, onun sağlayacağı güvenliği de yaratabileceği riski de kendi hayatıyla birlikte düşünüyor.

Uzaylı araç iddiasındaki S4 ile Pine Gap’i aynı kefeye koymayalım. Pine Gap’in varlığı ve ortak tesis niteliği için bir ihbarcıya ihtiyacımız yok. Açık kalan mesele, kamuya kapalı operasyonların kapsamı ve sonuçları. Cheyenne Dağı’nda ise benzer bir görünmezlik, dağın içindeki komuta altyapısında karşımıza çıkıyor.

Belgeleri doğrudan görmek için Kuzey Toprakları tarih kaydı, bilgi edinme kapsamında yayımlanan Savunma Bakanlığı belgesi ve Ball, Robinson ve Tanter’in araştırması iyi bir başlangıç. Bu kez soru “Orada bir şey var mı?” değil. Orada olan şeyin bizim adımıza ne yaptığı.