Nikola Tesla, 10 Temmuz 1856'da bugünkü Sırbistan'ın Similjan kasabasında doğdu. Sırp kökenli Amerikalı fizikçi, elektro fizikçi ve mühendis olan Tesla, dünya bilim tarihini kökten değiştiren deneylere ve icatlara imza atmış bir dahiydir.

En önemli buluşu, elektriğin kablosuz olarak taşınabileceğinin deneysel olarak Londra fuarını aydınlatarak ispatlamasıdır. Bugün bilinen tüm iletişim teknolojilerinin, uzay teknolojilerinin ve kablosuz iletişimin temelini atan büyük bir dahi, anlaşılamaz bilim adamı, kimilerine göre ise akıl hastası bir sosyopat dahi idi. Tesla hiç evlenmemiştir; bunun bilimsel araştırmalarında önemli olduğunu düşünüyordu. Her zaman çok şık, titiz ve temiz giyinirdi.

İcat ettiği söylenen ve Edison, Westinghouse Enerji Tesisi, Allis-Chalmers fabrikası mühendisleri ile yaşadığı kavgalar sonucu ortaya çıkmayan düz motorlu Nikola Tesla tribünleri, bugün bile hakkında bilgimizin olmamasına ve bu projenin ortadan kaybolmasına neden oldu. Tesla ve Edison'un dünya bilim tarihine akım savaşları olarak geçen çekişmesi de bu tarihlere rastlar.

Tesla'nın Hayatı

Tesla'nın babası bir papaz idi ve oğlunun da kendi gibi papaz olmasını istiyordu. Annesi okuma yazma bile bilmeyen ancak çevresinde pratik ev aletleri mucidi olarak tanınan bir kadındı. Tesla annesini "yaratıcı bir dahi adayı" olarak tanımlıyordu.

Annesinin desteği ile fizik ve matematik bilgisini ilerleten Nikola, 1878'de Avusturya Prag Politeknik üniversitesinin Graz'daki okulunda okudu. Almanca, İngilizce, Fransızca ve İtalyanca öğrendi. Tesla beş çocuklu bir ailenin evladıydı; ağabeyi 12 yaşında bir at kazasında ölmüştür. Bazı kaynaklar da ağabeyinin atının Tesla tarafından ürkütüldüğü ve kazanın meydana geldiği yazmaktadır. Milca, Angelina ve Marica isimli üç kız kardeşi olan Tesla ailesi Gospic'e göç etti.

Bilime olan takıntısı ve biraz asosyal kişiliği nedeniyle 3. sınıftayken okulu bıraktı. Daha sonra ailesinden ayrılıp bir otomobil fabrikasında çalışmaya başladı. Bir dönem geçirdiği ekonomik ve sosyal sıkıntıların ardından Prag'da Charles Ferdinand üniversitesine başladı. Babasının ölümü ile okulu bıraktı ve Paris'te bir telefon şirketinde çalışmaya başladı. Bu dönemde doğru akım ve dinamolar üzerine epeyce bilgi edindi ve bu firmada döner makinelerini korumak için regülatör benzeri kontrol cihazları icadı yaptı.

Hayatının son dönemlerinde giderek garipleşerek içine kapandı. Bibliyografisini yazmak için kendini arayanları da red ediyordu. Not alma alışkanlığı yoktu; her şeyi aklında tutuyor ve uyguluyordu. Yıllarca bunu ispat etti ve 100 yaşına geldiğinde tüm bilgisini anılarını yazdığı bir eserde toplayacağını, 150 yıl yaşayacağını söyledi.

2. Dünya Savaşı ve Mirası

2. Dünya Savaşı sırasında öldüğünde özel kasasına ABD askeri güçleri tarafından el konuldu. Bu sırada Teleforce silahı dediği bir silah üzerine çalışıyordu. Onun ölümünden sonra bugün California Üniversitesi tarafından icat edilenlerin onun eserleri olduğu ileri sürülmektedir.

Kendine özgü tutarsızlıkları vardı. Edison ile birlikte ona da verilen 4000 dolarlık Nobel ödülünü red etti. Daha sonra Edison'u sevenlerin kurduğu AIEE tarafından 1917'de kendisine verilen Edison Madalyası'nı kabul etti. 7 Ocak 1943 tarihi itibarıyla elektrik üzerine yaptığı sayısız deney ve buluş ile 26 ülkede 300'e yakın patenti olan bu dahi bilim adamı için hâlen New York dahil pek çok ABD eyaletinde Tesla Günü adıyla kutlamalar yapılmaktadır.

Hatta onun adıyla anılan bir rock grubu bile vardır. Manhattan'ın 40. Sokak 6. caddesine onun adı verilmiştir. 1931 yılının Time Dergisi, doğumunun 75. yıldönümünde onu kapak yapmıştır. Her şeyi mükemmel yönetti ancak parayı yönetemedi. Hayatının son yıllarında otel odalarında alacaklılardan kaçarak geçirdi ve New Yorker Oteli'nin bir odasında kalp krizi sebebiyle öldü.

Tesla'nın İcatları

Tesla'ya göre doğru akımı kullanmak sistem olarak yanlıştı. Alternatif akımı kullanarak jeneratör ve motordaki komütatörü ortadan kaldırmak gerekmekteydi. Ancak alternatif akım ile çalışacak bir motor bulunamadığından işi kolay değildi. Sınıf arkadaşı Szigetti, elektrik endüstrisinde devrim yaratacak dönen manyetik alanı keşfetti. Böylece komütatör ortadan kalkmış oldu.

O da alternatif akım elektrik sistemini baştan sona tasarladı. Enerjinin ekonomik iletimi için yükseltici ve alçaltıcı transformatörler ve motordan mekanik güç elde etmek için alternatif akım motorları onun tarafından bulundu.

"Niyagara Şelalesini hidroelektrik elde etmek için kullanacağım" diyerek herkesi şoke etti. İcatlarını kendi deyimiyle uykusuz geçen gecelerde "zihninde çakan şimşekler" ardından yaptığını söyler ve şöyle anlatır:

"Bu ışık patlamalarını hala zaman zaman yaşıyorum. Yeni bir fikrin zihnimde parıldayıvermesi durumunda oluyor. Ama artık eskisi kadar heyecan verici değil bu. Eskiye nazaran daha etkisiz. Gözlerimi kapadığımda ilk önce çok koyu ve tek tonlu bir mavi fon görüyorum. Tıpkı açık ama yıldızsız bir gecede olduğu gibi. Birkaç saniye içinde bu alan parıltılar saçan ve bana doğru ilerleyen yeşil ışıltılar ile doluyor. Neden sonra sağ tarafımda birbirine paralel ve yakın ışınların oluşturduğu iki ayrı sistem görüyorum. Bu iki sistem birbiri ile dik açı oluşturacak şekilde duruyorlar. Sarı, yeşil ve altın renklerinin hakim olmasına karşın yinede her türlü rengi içeriyorlar. Sonra bu çizgiler daha da parlaklaşmaya başlıyor ve her yere parlaklık saçan belirgin noktalar serpiliyor. Bu resim yavaş yavaş görüntü alnımdan çıkıyor ve sola doğru kayarak yok olup gidiyor. Yerini pek hoş olmayan ölü bir griliğe bırakıyor. Burayı çabucak kabaran ve kendine canlı formlar vermeye çalışıyormuş gibi duran bulutlar doldurmaya başlıyor. İşin ilginç yanı şu ki ikinci şamaya geçinceye kadar bu griliği belirgin bir şekle benzetemiyorum. Her seferinde uyuya kalmadan az önce gözlerimde kimi şeylerin ya da insanların görüntüleri canlanıyor. Onları gördüğüm anda anlıyorum ki bilincimi yitirmek üzereyim. Eğer ortaya çıkmıyorlarsa ya da bunu ret ediyorlarsa biliyorum ki, bu uykusuz bir gece geçireceğim anlamına geliyor."

Nikola Tesla'nın bu sözleri sarf ettiği yıllarda doğru akım, ısıtma, aydınlatma, güç sağlama ve iletimdeki en doğru ve verimli akım modeli olarak düşünülmekteydi. Fakat bu akımda direnç fazlalığı nedeniyle her bir mil karede bir güç santraline gerek vardı. Bu nedenle ilk akkor ampuller ilk mile yakınken parlak, bir milden sonra uzaklaştıkça az yanmakta idiler.

Elektrik mühendisliğini bırakarak cebinde 4 sent ile New York'a gemiden indiği gün hayatının dönüm noktasıdır. Doğru akım üretecinin bir komütatör ile dış devresinde dalga dizinleri halinde alternatif akım üretiyor olduğunu görmüştü. Bu alternatif akımın motordan güç elde edilecek bir doğru akıma dönüştürülmesi için sistemin geriye döndürülmesi gerekmekteydi. Yapılan elektrik motorlarının endüvisi, motora alternatif akımı beslemek için döndüğü anda manyetik yönlerini değiştiren döner komütatöre sahipti.

Alternatif Akım Projesi ve Niyagara Santrali

Amerika'da bir yıl açlıktan ölmemek için Western Union şirketinde çukur kazma işçiliği yaparak mücadele ederken diğer yandan da jeneratör, transformatör, transmisyon hattı, motorlar, ışıklar, iki fazlı sistemler, hatta üç fazlı sistemler gibi pek çok sistemin projelerini çiziyordu. A.K. Brown firmasının sahipleri ile tanışınca hayatı değişti.

Ona Batı Broadway'de bir laboratuar kurdular ve bir miktar para ile yatırım yaptılar. Coloni üniversitesi'nden Prof. Dr. W.A. Anthony alternatif akım motorunu deneyip senkron motorun en iyi doğru akım motoru olarak yeterli olduğunu ilan etti. 1887 Kasım ve Aralık aylarında Tesla buluşlarına toplam yedi adet ABD patenti aldı. 1886 Nisanında çok fazlı sistemler için patent aldı. Bu yılın sonuna kadar 18 patent daha aldı. Ardından birçok Avrupa patenti aldı.

Şimdiki adı IEEE olan o günkü AIEE de konferans verip dünya mühendislerine tek ve çok fazlı akım sistemlerini anlattı. George Westinghouse ondaki dahiyane durumu fark etti ve laboratuarında gidip onunla tanıştı. Alternatif akım patentleri için 1 milyon dolar nakit ve her ürün satışından 2,5 dolar teklif etti. Ülke çapında büyük başarı elde edildi ve rakip olan General Electric, Westinghouse'tan lisans almak zorunda kaldı.

Söz konusu kontrat Edison ile olan akım savaşları sırasında firmayı zor durumda bıraktığından, bazı kaynaklara göre Tesla bir milyon doları almamış ve sözleşmeyi fesih etmiştir. 1890'da ülke Niyagara Şelalesi üzerinden elektrik üretmek için çalışmalara başladı ve Tesla Komisyon başkanlığına getirildi. Westinghouse 10 adet 5.000 beygir gücünde hidroelektrik jeneratörü için, General Electric ise iletim hattı için kontrat yaptılar. Sistem Tesla'nın 2 faz projesi için çok idealdi.

Parçaları azaltmak adına dıştan dönen alana sahip ve içi sabit olan armatürlü büyük alternatörler tasarladı. Dakikada 250 devir yapan, 1775 amper, 2.250 volt on büyük alternatör, 2 fazlı 25 Hertz, 50.000 beygir gücü yani 37.000 kilowatt'lık elektrik üretti.

Uzaktan Radyo Kontrol Sistemi

Tesla, Mors ile uzaktan haberleşmeyi ortadan kaldıran sistemi ile 1898'de Madison Square Garden'da bir gösteri düzenledi. Elektrik fuarı ve sirk alanı olan yerin ortasına büyük bir su tankı yerleştirdi. Bu tankın üzerine yüzmesi için 1 metre uzunluğunda bir tekne koydu ve radyo frekansı ile tekneyi uzaktan kumanda etti.

Böylece bugünkü GPS sisteminin, uzaktan kumandalı tüm sistemlerin, uzay teknolojilerinin ve uzaktan iletişim sistemlerinin temelini attı.

Radyo Frekansına Dayalı Sistemler

1890'da icat ettiği yüksek frekanslı alternatif akım üreteci ile 184 kutuplu 10 kilohertz'lik çıkışı olan 20 kilohertz'e kadar yüksek frekanslar elde etti. Bundan 10 yıl sonra 50 kilowatt çıkışlı radyo frekansı üreten Reginald Fessenden onun icadını geliştirdi. General Electric bunu 200 kilowatt'a çıkardı ve öncü isim Fessenden'in çalışmalarını kontrol eden kişi olan Alexanderson alternatörü adı ile satışa çıkardı. Bu yeni bir tehlikeyi doğurdu.

Dünya iletişim kablolarını kontrol eden İngiliz iş adamlarının patenti almaması için ABD donanması 1919'da Radio Corporation of America adıyla bir şirket kurdu ve patenti satın aldı. Bu sistem Tesla'nın dünyanın ilk aktarma kulesi ünlenen Wardenclyffe kulesi olarak bilinen aktarma kulesini ortadan kaldırıyordu. Böylece deniz aşırı yerlere yayın yapma olanağı doğmuştu.

Bu vericinin ilki New Brunswick'te kurularak ticari hizmet verdi; 200 kilowatt ve 21,8 kilohertz gücünde idi. Tesla'nın dünya çapında telsiz hayali 30 yıl sonra kendi icadı olan vericinin kullanılması ile gerçekleşmiş oldu. Tesla'nın ölümünden 5 ay sonra ABD patent dairesi kablosuz iletişim tekniğinin geçersizliğine ve patentin Tesla'ya ait olduğu hükmüne karar verdi.

İyonosfer, Yüksek Gerilim ve Radar

O, İyonosfer denen gök tabakasının insanlığın yaratığına bir anlayış ile kullanılması gerektiğini ispatlayan bilim adamıdır. Radyo, ses ve elektromanyetik dalgalarının kablosuz iletimini sağlayan sistemler kurdu ve Londra fuarını kablosuz aydınlattı. İlk radyo aktarma istasyonunu Wardenclyffe kulesini kurdu.

Yüksek gerilim ve yüksek frekanslı elektrik iletimi konusunda Colorado Springs'te bir dağın üzerine radyo vericisi olan 60 metre yüksekliğinde ahşap direk üzerinde 22,5 metre çapında hava çekirdeği transformatörünü yaptı. İç çapı sekonder 100 sarımlıktı. Tesla 1 metre çaplı bakır küreden insan yapımı ilk şimşeği oluşturdu. 30 metrelik dev şimşekler 40 km uzaktaki kasabalardan görüldü ve duyuldu.

Sonunda 26 mil uzakta 200 adet 10 kilowatt'lık akkor ampulü yakmayı başardı. 1899'da alternatif akım için aldığı tüm para bitti. J.P. Morgan onun bir hayranıydı, sürekli onda misafir oluyordu ve onun sayesinde sosyetenin gözdesi olmuştu.

Kozmik Ses Dalgaları ve Uzay Çalışmaları

• Uzaktan kumanda sistemini bir araca uygulayan ilk kişidir. 1 metrelik bir tekneyi uzaktan kumanda ile yüzdürmüştür.
• Uzaya ses dalgaları gönderen ilk kişidir.
• Uzaydaki kozmik ses dalgalarını kayıt eden ilk kişidir.
• Kozmik radyo dalgalarını bularak 1917'de cisimlerin üzerine bu dalgaları gönderip bir floresan ekran üzerinde toplamıştır.

Tesla'nın Ölümü

7 Ocak 1943 yılında New Yorker Otelinin 33. katında ve 3327 numaralı odasında yalnız başına hayata veda etmiştir. Cansız bedeni ölümünden bir gün sonra otel görevlisi Alice Monaghan tarafından bulunmuştur. Alice Monaghan, Tesladan iki gün boyunca haber olmayınca oda kapısındaki "Rahatsız Etmeyin" ibaresini dikkate almayarak içeri girer ve Teslayı yatağında ölü olarak bulur.

Sıradışı bir karaktere sahip olan Tesla, para yönetiminde hiçbir zaman başarılı olamadı. Hayatının son yıllarını borçlarından kaçmak için sürekli otel değiştirerek geçirdi. 7 Ocak 1943 tarihinde 86 yaşındayken New Yorker Oteli'nin bir odasında kalp yetmezliği sebebiyle hayata veda etti. Ölmeden önce teleforce silahı adını verdiği bir çalışma yürütmekte olan Tesla'nın bütün dokümanlarına ABD hükümeti tarafından el konuldu.

Tesla'nın geride bıraktıkları ile en çok ilişkilendirilen kurum Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü oldu. Tesla'dan geride kalanlar üzerinde çalışmalara devam edildiği ve geliştirilen teknolojiler olduğu söylentileri bulunmaktadır.

Tesla ve Edison

Nikola Tesla'nın aradığı fırsat ve şans kolayca eline geçmedi. O zamanlar New York'ta Pearl Caddesi'ndeki ilk laboratuvarında akkor lambası için pazar aramakla meşgul olan Thomas Edison'a rastladığı zaman Nikola Tesla, gençlik heyecanıyla kendisinin bulduğu alternatif akım sisteminin açıklamasını yaptı. Edison, "Sen teori üzerinde vaktini harcıyorsun" dedi.

Tesla, Edison'a çalışmalarından ve alternatif akım planından bahseder. Edison alternatif akımla fazla ilgilenmez ve Tesla'ya bir görev verir. Tesla, Edison tarafından kendisine verilen görevi her ne kadar sevmemiş olsa da Edison'un kendisine 50.000 dolar vereceğini öğrenince görevi birkaç ay içinde tamamlar. Doğru akım santralindeki sorunları çözmüştür.

Edison'un kendisine söz verdiği ücreti talep ettiğinde Edison şaşırmış bir şekilde "tam bir Amerikalı gibi düşünmeye başladığında Amerikan şakalarından da anlayabileceğini" söyler ve bir ücret ödemez. Tesla derhal istifa eder. Kısa süren birlikte çalışma dönemini, uzun süreli bir rekabet izleyecektir.

Tesla ve J.P. Morgan

1904'ün Mart ayında, Elektrik Dünyası ve Mühendisliği Dergisinde, Nikola Tesla, Kanada Niyagara enerji firmasının telsiz enerji iletimi sistemini uygulamasını istediğini ve bunun için 10 milyon Volt'luk gerilimde 10.000 beygir gücü dağıtabilecek bir sistem kullanmayı istediğini açıkladı.

Niyagara Projesi kağıt üzerinde belirtildiği gibi asla gerçekleşmedi fakat küçük bir elektrik santrali kuruldu. Fakat gösterişli Long Island'ın kaderine etki yaptı. Tesla'nın en önemli projesi Kablosuz Enerji İletişimi idi; 20 adet ampulü kablo olmadan 25 mil uzaktan yakabildiği kayıtlara geçmiştir.

Nikola Tesla, ilk defa elektriğin bir kaynaktan çevreye yayılarak kablosuz ve çok yüksek miktarlarda iletimini söylemiştir. Kağıt üstünde bunu ispatlayan Nikola Tesla daha sonra yaptığı deneylerle de bunu göstermiştir. Kendisinin elinde kablosuz yanan bir ampul tutan fotoğrafı bulunmaktadır. Bu projenin patentini aldıktan sonra Nikola Tesla'nın en büyük destekçisi J.P. Morgan bu kablosuz enerji iletimi ile şirketin ekonomisinin batacağını anlamış ve finansman desteğini kesmiştir. Eğer destek o gün kesilmeseydi, günümüzde insanlar elektriği ücretsiz bir şekilde kablosuz olarak kullanabilecekti.

Kaynakça

Kaynaklar: Biliminsesi.com, Metin Doğan

Konuyla ilgili görseller

Görsel açıklamaları, kaynaklar ve lisanslar

1. Nikola Tesla, with his equipment EDIT.jpg — Photographer: Dickenson V. Alley Restored by Lošmi. Public domain. WebP biçimine dönüştürüldü; oranı korunarak en fazla 1400 piksel genişliğe ölçeklendi.
   Tesla'nın Colorado Springs laboratuvarındaki 1899 tarihli çift pozlama fotoğrafı. Kıvılcımlar ve Tesla ayrı pozlarda çekilip aynı görüntüde birleştirilmiştir.