Sibirya’da donmuş topraktan alınan bir örnekteki virüs, yaklaşık 48.500 yıl sonra yeniden enfeksiyon oluşturabiliyor. Haber böyle anlatılınca akla hemen bir salgın filmi geliyor. Araştırmanın kendisinde ise amipler ve çok eski toprak örnekleri var. Olay, bu hâliyle de oldukça şaşırtıcı.

Çalışma 2023’te Viruses dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar eski permafrost örneklerinden elde edilen, amipleri enfekte eden virüsleri inceledi. En çok konuşulan Pandoravirus yedoma, yaklaşık 48.500 yıllık örnekle bağlantılı. Bu yaş, bulunduğu malzemenin tarihlendirilmesinden geliyor.

Pandoravirüslerin elektron mikroskobu görüntüleri; 48.500 yıllık örneğin birebir fotoğrafı değildir.
Pandoravirüslerin elektron mikroskobu görüntüleri; 48.500 yıllık örneğin birebir fotoğrafı değildir. · Sarah Aherfi, Julien Andreani, Emeline Baptiste, Amina Oumessoum, Fábio P. Dornas, Ana Claudia dos S. P. Andrade, Eric Chabriere, Jônatas Abrahão, Anthony Levasseur, Didier Raoult, Bernard La Scola, Philippe Colson · CC BY-SA 4.0 · WebP

Virüs o kadar süre nasıl kalabiliyor?

Donmuş ortam biyolojik malzemenin korunmasına yardımcı olabiliyor. Bu araştırmada dikkat çeken şey yalnızca eski bir virüse ait iz bulunması değil; uygun konak hücrede hâlâ enfeksiyon oluşturabilmesi. Virüsün çoğalması için hücre gerekiyor. Haberdeki “yeniden canlandı” sözü de bu yüzden dikkatli okunmalı: Topraktan çıkıp kendi başına yaşamaya başlayan bir hayvandan söz etmiyoruz.

İncelenen konak amip. Araştırmacılar bu sistemle çok eski örneklerden gelen virüslerin etkinliğini ele alıyor; insanlarda hastalık oluşturup oluşturmadığına ilişkin bir bulgu sunulmuyor. Açılan araştırma alanı ise geniş: Donmuş toprak hangi biyolojik etkenleri, ne kadar süre koruyabiliyor?

  • 48.500 yıl: Örneğin yaklaşık yaşı.
  • İncelenen konak: Amip.
  • Bulgu: Çok eski örneklerden gelen bazı virüslerin enfeksiyon yeteneğini koruması.

Permafrost çözülmesiyle ilgili kaygı da buraya bağlanıyor. Donmuş toprağın içindeki malzeme çevreye açıldığında hangi etkenler korunmuş olacak, hangileri yeni koşullarda etkin kalabilecek? Her virüsün insanlara bulaşacağını söyleyemeyiz. Fakat hepsinin çok eski olduğu için etkisizleştiğini varsaymak da doğru çıkmıyor.

Makalenin açık tam metninde örnekleri ve bulguları görmek mümkün. Bu haber yeni yapılmış bir keşif gibi yeniden paylaşılıyor; oysa yayın tarihi 2023. Güncel bir salgın duyurusu olarak okumamak gerekiyor.

On binlerce yıl boyunca donmuş kalan bir örnekte hâlâ etkinleşebilen virüsler bulunması, toprağın altında daha nelerin korunduğunu düşündürüyor. Yeni örnekler incelendikçe yalnızca virüslerin geçmişi değil, ne kadar dayanıklı olabildikleri hakkında da daha çok şey öğrenebiliriz.