Tripodu kuruyorsun, kamerayı kuzeye çeviriyorsun, uzun süre aynı göğü çekiyorsun. Fotoğraflar birleşince yıldızlar çizgi çizgi uzuyor. Ortada nispeten sakin duran bir bölge, çevresinde halkalar. Görüntüye bakınca gerçekten bir düzen görüyorsun; dağınık, rastgele noktalar değil.

Biz buna bakıp göğün hareketini konuşuyoruz. Küreyi savunan kişi ise kameranın Dünya'yla birlikte döndüğünü söylüyor. Fotoğraf aynı fotoğraf. Ayrıldığımız yer, görülen hareketin neye bağlandığı.

“Çember var, demek ki Dünya dönüyor” dendiğinde aradaki açıklama yutulmuş oluyor. Ben düz dünya tarafında yerin sabit, göğün hareketli olduğunu düşünüyorum. O görüşe cevap verilecekse fotoğrafı bir daha gösterip geçmek yetmez. Aynı görüntünün neden bir açıklamaya uyduğunu, diğerinde neyin eksik kaldığını anlatmak gerekir.

Kutup Yıldızı'nı da herkes göğün en parlak yıldızı sanıyor; öyle değil. Önemi parlaklığından çok bulunduğu yer. Kuzeyde yön bulurken işe yarıyor. Bir yıldızı göstermeyi öğrendikten sonra geceler boyunca aynı yönde bulabiliyorsun. Göğe bakmayan kişinin bile kısa sürede takip edebileceği bir düzen bu. Greenwich'in açıklamasında hem yön hem ufuktan yükseklik ilişkisi anlatılıyor.

Asıl ilginç kısım, sen yer değiştirince başlıyor. Kuzeye gittikçe Kutup Yıldızı ufuktan yükseliyor. Güneye indikçe alçalıyor. Demek ki yalnız yıldızın gece içindeki izini değil, gözlemcinin bulunduğu yeri de konuşacağız. Ankara'daki çekimi alıp Avustralya'dan çekilmiş gibi kullanamazsın. Yönü, konumu, saati olmayan güzel fotoğraf bir yere kadar işe yarıyor.

Bir çemberin ortasına yakın duran nokta küçük iz bırakırken dışarıdakiler daha uzun yaylar çiziyor. Bunu görmek için bütün geceyi tek karede düşünmek yeterli. Kameranın hangi tarafa baktığı değişince çizgilerin görünüşü de değişiyor. O yüzden kuzeydeki halka fotoğrafıyla güneydeki başka bir çekimi yan yana koyarken önce kameraların baktığı yönü anlayalım.

Murphy bir de Dünya'nın kendi etrafında dönmesini, Güneş çevresindeki yolunu ve Güneş sisteminin hareketini üst üste koyup soruyor. Ben burada günlük izlerle yıl boyunca görülen yıldızları ayrı ayrı açmayı daha faydalı buluyorum. Bir gecelik fotoğraf bütün yılın kaydı değil. Aynı yıldızı başka ayda, aynı saat ve yerde arayınca ne oluyor? Bu başka bir karşılaştırma.

Bak, bu meselede hoşuma giden şey şu: Sadece bize gösterilmiş bir uzay animasyonuna mecbur değiliz. İnsan kendi bulunduğu yerden göğe bakabiliyor. Bir başkası da başka bir yerden çekimini koyabiliyor. Konumlar açık olursa tartışma gerçekten ilerler.

Gök kubbe düşüncesine bu gözlemlerden gidiyorum. Ama güneyin göğünü atlayıp yalnız kuzey fotoğrafıyla konuşmak istemiyorum. Savunduğum şey bütün göğün düzeniyse, bir tarafını görmezden gelemem. Biri farklı bir kayıt getirince de “paylaşma” demem; açar beraber bakarız.