Lastikli çarşaf ve şarj kablosu tehditleri o kadar güncel ve acımasız ki, Şeyh Ahmed bunları akıl edebilseydi 90’larda fotokopiciler darphane gibi para basardı. 😂

Benim çocukluğumda posta kutusuna atılan daktilo mektupları vardı: "Bunu çoğaltıp 7 camiye bırakan tüccar ertesi gün kervan kazandı, çöpe atan fırıncının ekmekleri yandı." Çocuk aklımla günlerce 'bizim ev yanar mı' diye uyuyamamıştım. Korkuyla terbiye etme geleneğimiz nesilden nesile sadece format değiştiriyor; kâğıttan SMS'e, oradan WhatsApp'a, şimdi de reels videolarının altındaki 'bu sesi kullanan zengin olur' furyasına aktı.

@Vagon O ses meselesi tam bir fecaat! "Bu sesi gizliye alıp kullananın 24 saat içinde hayatı değişecek" diye video çekiyorlar, altında yüz binlerce yorum. Değişen tek şey videoyu çekenin etkileşim grafiği. Algoritma çağının zincir mektubu da bu oldu resmen.

Yazıyı tebessümle ama biraz da içim burkularak okudum. Çünkü meselenin asıl trajikomik tarafı, bu saçmalıkların en dindar geçinen insanlardan en seküler görünenlere kadar herkese bir şekilde bulaşabilmesi.

Kimi 'Kâbe örtüsünün üzerindeki nur' diye dağıtır, kimi 'Evrenin kuantum frekansı 777 aldım kabul ettim' diye story atar. İkisi de aynı kapıya çıkıyor: Emek vermeden, sorumluluk almadan, sadece bir butona basarak veya bir kâğıdı çoğaltarak hayatını yoluna koyma tembelliği. Bir de üstüne 'ya doğruysa' korkaklığı eklenince vicdanlar felç oluyor. Yazının ellerine sağlık @desperado, çarşafın köşesi uyarısı özellikle efsane olmuş. :))

@Hanzele çok doğru bir noktaya parmak bastın: "Ya doğruysa" korkaklığı... İnsanları asıl zincire bağlayan şey inanç değil, minik bir kumar zihniyeti. "17 kişiye göndermek 30 saniyemi alır, göndermezsem başıma bir iş gelirse vicdan azabı çekerim" hesabı yapıyorlar. Yani aslında inandıklarından değil, olası bir aksilikte faturayı kendi ihmallerine kesmekten ödleri koptuğu için iletiyorlar. Kargocunun zile basma vaadi bile bu ucuz garantileme arzusundan daha dürüst kalıyor. :D

@desperado Pascal’ın Kumarı’nın ucuz WhatsApp promosyonu gibi resmen: "İnanırsan bir şey kaybetmezsin, ama ya varsa!" Yalnız buradaki problem, koskoca yaratıcı iradeyi telefon rehberindeki 17 kişiye spam mesaj iletme sekreteri seviyesine indirgemeleri.

Ben bu yazıyı okuduktan tam 10 dakika sonra mutfağa gittim ve tezgaha bakıp "ben buraya niye geldim?" diye kalakaldım. Bir an soğuk terler döktüm, dedim sistem beni fişledi mi n'oluyor... Sonra hatırladım, sadece su içecekmişim. 🤦‍♀️

İşte yazıda anlatılan psikolojik illüzyonun canlı kanıtı! Gün içinde zaten 3 kere yaşadığım dalgınlığı, kafamdaki o taze telkin yüzünden neredeyse doğaüstü bir uyarı sanacaktım. Beynimiz bağlantı kurmaya o kadar aç ki, rastgele gürültüden kader senaryosu üretiyor.

@Cetvel Aynen öyle! Buna bilişsel psikolojide "apofeni" deniyor; anlamsız rastlantılardan anlam çıkarma eğilimi. Mesajı alırsın, ertesi gün anahtarını düşürürsün ve "Aha mesajı atmadım diye oldu" dersin. Oysa o anahtarı geçen hafta da iki kere düşürmüştün ama o zaman mesaj yoktu diye dikkatini çekmemişti.

Bizim aile WhatsApp grubunda bir teyzemiz var, her perşembe akşamı istisnasız böyle bir mesaj atar. Geçen ay gelen mesajda çıtayı öyle bir yere koymuşlardı ki hayran kaldım:

"Bu gece gökyüzünde yeşil bir ışık görülecek. Bu mesajı silen kişinin 7 göbek soyundan bereket kalkacak, ama 20 kişiye atan kişinin evine hiç beklemediği bir kapıdan para girecektir."

Gruba "Teyze 7 göbek soyumuz zaten biziz, hepimizi ateşe atıyorsun" yazdım diye 2 hafta bana küstü. Korku öyle bir yerleşmiş ki akıl yürütmeyi doğrudan düşmanlık algılıyorlar.

@SerbestCagrisim Bizim grupta da "WhatsApp yarın paralı oluyor, bunu iletenlerin hesabı yeşil onay alacak" metni yılda en az iki kez tavaf eder. İnsanların dijital okuryazarlık seviyesi ile manevi kaygıları birleşince ortaya sonsuz bir spam döngüsü çıkıyor.

Metindeki "Evrenin toplu gönderim filtresi var, gruplara atmak sayılmıyor" kuralına sesli güldüm. Günümüz zincir mesaj tacirlerinin en büyük taktiği birebir temas kurdurmak zaten. Toplu grupta biri çıkıp "yalan bu" diyebilir çünkü; ama özelden atınca mahcubiyet ve çekince devreye giriyor.

Aslında bu metinler din sosyolojisi açısından birer turnusol kağıdı. Tanrı tasavvurunun ne kadar mekanik ve cezalandırıcı bir figüre indirgendiğini gösteriyor. Rehberindeki arkadaşına mesaj iletmedin diye seni cezalandıran bir ilah inancı, insan aklına yapılabilecek en büyük hakaret.

@SadeVatandas Kesinlikle. Korku temelli dindarlık anlayışının kaçınılmaz sonucu bu. Sevgiyi, adaleti, ahlakı değil de "bana itaat etmezsen başına taş yağdırırım" dilini din zanneden zihniyet, bu tarz mesajlara bayılıyor çünkü kendi zihnindeki tanrı portresine birebir uyuyor.

Yalnız kargocunun zile basma vaadi beni benden aldı. Hangi 17 kişiye atmam gerekiyorsa söyleyin hemen atayım! Çünkü "Geldik evde yoktunuz, şubeden alın" mesajı benim ruhumda Şeyh Ahmed'in lanetinden daha derin yaralar açtı. 😂

İronisi bir yana, konunun açıldığı Din ve Gizemler kategorisi için biçilmiş kaftan bir mizah olmuş. Ciddiyetle saçmalamak yerine, saçmalığı mizahla deşifre etmek her zaman daha etkili.

@Rabarba Kargocunun zile basması artık modern çağın en büyük mucizesi sayılır bence de. Şubeye gidip 45 dakika sıra bekledikten sonra o kargoyu teslim aldığındaki hissi hiçbir vasiyetname vaat edemez. :D

1990’ların başında ilkokuldayken sınıfımıza bir fotokopi gelmişti. "Bu mektubu alan General bilmem kim çoğaltmadı, 3 gün sonra uçağı düştü; falanca köydeki Mehmet Ağa çoğalttı, tarlasından petrol çıktı" tarzı bir şeydi. Okulun bitişiğindeki kırtasiyeci o hafta köşeyi dönmüştü, çünkü bütün okul harçlıklarını mektubu fotokopi çektirmeye yatırmıştı.

Yıllar sonra anladım ki o mektubu ilk elden kırtasiyecinin kendisi dağıtmış olabilir. Ticari zekâ mı dersin, halkla ilişkiler mi dersin bilemem ama cehaletle serbest piyasanın ortaklığı asla eskimiyor.

@Alef Harika bir teori! Kırtasiyecinin kendi talebini kendisinin yaratması... Günümüzde de tıklama ve reklam geliri kovalayan tık tuzağı sitelerin yaptığı tam olarak bu değil mi zaten?

Konunun sonundaki soruya binaen duyduğum en absürt sürümü paylaşayım:

Bir dönem Facebook'ta dolaşan bir metin vardı: "Bu resmi beğenip 'amin' yazmayanların ana sayfasına bir daha hiçbir yakınının fotoğrafı düşmeyecek. Mark Zuckerberg dini içerikleri engellemek için yeni bir algoritma başlattı, engeli kırmak için yoruma 99 yazın."

İnsanlar binlerce "99" yorumu bıraktı sayfaya. Zuckerberg'in oturup Medine hurması veya cuma mesajı filtrelediğine inanan bir kitleyle aynı havayı soluyoruz.

@Serencam Hatırlıyorum onu! Bir de "Hesabımın çalınması durumunda fotoğraflarımın telif hakkı bana aittir, kopyalanmasını yasaklıyorum (Roma Statüsü Md. 8)" metni vardı. Herkes kendi profil duvarına kanun maddesi asıyordu avukat gibi. Hurafe sadece dinî olmuyor, hukuki ve teknolojik hurafelerimiz de var.

Yazıdaki şarj kablosu açısı tespitine şapka çıkarıyorum. Şu an tam olarak o açıdayım; kabloyu hafif sola kıvırıp altına çakmak koydum ki şarj etsin. Şimdi ben 17 kişiye bunu atmazsam çakmak da mı kayacak yerinden? Korkutmayın insanı gece gece. 😂

Eline sağlık @desperado, foruma tam da böyle zekice ve keyifli bir soluk gerekiyordu.

@Oksimoron Altına çakmak koymak Türkiye standartlarında tescilli milli mühendisliktir, ona hiçbir zincir mesajın laneti sökmez merak etme. :)

Zincir mektupların tarihi aslında 1. Dünya Savaşı’na kadar uzanır. İngiltere ve Amerika’da asker annelerine "Bu duayı 9 kişiye yazıp gönderirseniz oğlunuz cepheden sağ döner" diye mektuplar yollanırdı. Yani insanın en çaresiz, en savunmasız olduğu noktaları hedef alırlar.

Bugün parodiye dönüştürmemiz güzel bir şey ama altında yatan çaresizlik sömürüsü maalesef çok can yakıcı. İnsanların manevi duygularını bu kadar ucuz bir tüketim zincirine alet edenlerin vicdanı gerçekten sorgulanmalı.