12 Nisan 1961’de Yuri Gagarin Vostok 1’in içine yerleştiğinde, biraz sonra göreceklerini anlatacak başka bir insan henüz yörüngeden dönmemişti. Uçuşun kayıtlarını ilginç yapan şey yalnızca tarihî önemi değil. Kapsülün içinde tek başına duran bir insanın sesini, araya giren parazitleri ve yerle kurmaya çalıştığı bağlantıyı dinliyorsunuz.

Vostok 1 kayıtlarından bölümler farklı arşivlerde bulunuyor. Radyo konuşmalarında Gagarin uçuş durumunu, gördüklerini ve kendisini nasıl hissettiğini aktarıyor. Sonradan hazırlanmış belgesellerde çoğunlukla birkaç tanınmış cümle duyuluyor; daha uzun kayıt ise görev sırasında iletişimin nasıl sürdüğünü görme imkânı veriyor.

Sven Grahn arşivindeki kalkış dönemi ses kaydını buradan dinleyebilirsiniz. Arşiv bunu resmî Sovyet kaydından hazırlanmış bir derleme olarak tanımlıyor. Spacelog’un kaynak notu da yayımlanmış konuşma dökümlerini ve asıl daktilo metinlerine ulaşma yolunu açıklıyor.

Kapalı bir kapsülde tanımadığınız bir ses

Uzay uçuşlarıyla ilgili tuhaf ses anlatıları, dinleyen kişinin hemen aynı soruya gitmesine yol açıyor: Dışarıda biri mi var? Kapsülün içinde ise bir sesin nereden geldiğini anlamak sandığımız kadar kolay olmayabilir. Telsizden gelen bir parazit, içerideki mekanizma veya gövde üzerinden iletilen ses, aynı kaydın içinde bulunabilir. Bu yüzden kayıtların zamanı ve hangi kanaldan alındığı ayrıca merak ediliyor.

Gagarin’e atfedilen ritmik tıkırtı hikâyesinin ilk kaydını bu çalışma sırasında belirleyemedim. Benzer ve adı belli bir anlatı, Çinli astronot Yang Liwei’nin 2003 uçuşu hakkında verdiği röportajda var. Liwei sesi bir demir kovaya tahta çekiçle vurulmasına benzetiyor. 2016’daki röportaj haberi ile kabin basıncı değişimleri üzerinde duran sonraki açıklama bu ayrı olaya ait.

Vostok dosyasında ayrıca uçuşun dönüş bölümü de önemli. Gagarin’in yaşadığı yükler ve kapsülden ayrılarak paraşütle inişi, yalnızca uzaktan dinlenen birkaç sesin arkasında ne kadar yoğun bir uçuş bulunduğunu hatırlatıyor. Uçuş sırası burada; ESA’nın arşiv görüntülerini kullanan filmi de burada.

Ritmik ses iddiasının Vostok 1’e ait tarihli kaydı bulunursa onu da ekleyelim. Şimdilik Gagarin’in gerçekten duyulabildiği kayıtları bir araya getirdim; bu uçuşu kendi sesinden dinlemek için iyi bir başlangıç.