Mars’taki Gizemli Küreler: Göktaşı mı, Gülle mi, Yoksa Geçmişin İzleri mi?

Kızıl Gezegen Mars’tan gelen her bir fotoğraf, dünya kamuoyunda büyük bir heyecan dalgası yaratmaya yetiyor. Son olarak NASA’nın uzay aracı Curiosity tarafından çekilip paylaşılan bir görüntü, komplo teorisyenlerini ve bilim meraklılarını yeniden harekete geçirdi.

Mars yüzeyinde kusursuz birer yuvarlak gibi duran bu küçük cisimler, ilk bakışta "yapay birer obje" ya da "eski bir savaşın kalıntıları" izlenimi verse de; arkasındaki bilimsel gerçek oldukça farklı ve bir o kadar heyecan vericiydi.

1. Savaş Tanrısının Gülleleri mi? Curiosity’nin Paylaşımı

Mars, adını Roma mitolojisindeki savaş tanrısından alır. Yüzeydeki bu kusursuz küreleri görenlerin akıl silsilesi de ister istemez antik savaş güllelerine kaydı. Ancak NASA'nın Curiosity uzay aracının resmi sosyal medya hesabından yapılan esprili paylaşım, olayın boyutunu gözler önüne serdi:

"Mars adını savaş tanrısından almış olabilir, ancak bu garip şeyler gülle değil; sadece küçük çakıl taşları! Bulduğum 5 milimetrelik bu yuvarlak yapının içinde kalsiyum sülfat, sodyum ve magnezyum bulunuyor. Bu da onu Opportunity aracının daha önce bulduğu hematit zengini 'yaban mersinlerinden' farklı kılıyor. Çok havalı!"

— Curiosity Rover (5 Aralık 2017)

2. 'Yaban Mersinleri' ve Mars'ın Kimyasal Sırrı

NASA yetkililerinin yaptığı ayrıntılı açıklamalara göre, bu küre şeklindeki yapılar sanıldığı gibi metrelerce büyüklükte devasa nesneler değil. Aksine, çapı 5 milimetreden bile küçük minyatür oluşumlar.

Gezegen jeolojisinde bu tür yapılara somutlaşma (concretion) veya birikim adı veriliyor.

MARS KÜRELERİNİN JEOLOJİK KARŞILAŞTIRMASI

• Curiosity’nin Bulduğu Küreler (2017):
  • Boyut: ~5 milimetre
  • İçerik: Kalsiyum sülfat, sodyum ve magnezyum mineralleri.
  • Oluşum: Sıvı minerallerin kayaç aralarındaki çökeltilerde birikmesiyle oluşur.
• Opportunity’nin Bulduğu "Yaban Mersinleri" (2004):
  • Boyut: Benzer bilye büyüklüğünde.
  • İçerik: Hematit (demir oksit) zengini yapı.
  • Anlamı: Mars'ta bir dönem akan veya durgun suyun bulunduğunun en somut kanıtlarından biri kabul ediliyor.

3. İlk Değil, Son da Olmayacak

2004 yılında Opportunity aracının tespit ettiği ünlü "yaban mersini" (blueberries) adı verilen küremsi yapılardan sonra Curiosity’nin bu yeni bulgusu, küre şeklindeki jeolojik oluşumların Mars için nadir olmadığını açıkça gösteriyor.

Gezegendeki aşırı rüzgâr erozyonu, geçmişteki su hareketleri ve mineral birikimleri; kayaçların zamanla zımparalanmış gibi pürüzsüz ve yuvarlak şekiller almasına neden oluyor.

Mars may be named for the god of war, but these weird things aren't cannonballs. They're pebbles.

The round 5mm concretion I found (L) contains calcium sulfate, sodium + magnesium, making it different from the hematite-rich "blueberries" (R) @MarsRovers Opportunity found. Cool! pic.twitter.com/BDWwrOv02l
— Curiosity Rover (@MarsCuriosity) 5 Aralık 2017

4. Sonuç: Gizemin Arkasındaki Bilim

Özetle, Kızıl Gezegen'in yüzeyinde karşılaştığımız ve ilk bakışta uzaylı uygarlıkların izi gibi duran her garip nesnenin —bu küçük yuvarlak bilyeler de dahil olmak üzere— doğa kanunları çerçevesinde son derece mantıklı ve sıradan bir açıklaması bulunuyor.

Mars bizlere gizemli hikâyeler sunmaya devam etse de; bilim, o hikâyelerin arkasındaki gerçek kimyayı her defasında tek tek ortaya çıkarıyor.

Konuyla ilgili görseller

Görsel açıklamaları, kaynaklar ve lisanslar

1. NASA: Berries on the Ground — PIA05273 — NASA/JPL-Caltech/Cornell/USGS. NASA Image Use Guidelines. WebP biçimine dönüştürüldü; oranı korunarak en fazla 1400 piksel genişliğe ölçeklendi.
   Opportunity'nin 2004'te Meridiani Planum'da görüntülediği küresel oluşumlar. Curiosity'nin yazıda anılan karesiyle aynı gözlem değildir.