Dünya’nın dönüşüyle atom saatlerinin tuttuğu zaman birebir aynı ritimde ilerlemiyor. Bugüne kadar aradaki farkı düzeltmek için bazı gecelere bir saniye ekliyorduk. 20 Mayıs 2027 kararı, bu uygulamada önemli bir değişiklik getiriyor. Bundan sonra ortak zamanımızın kesintisiz ilerlemesi amaçlanıyor.

2026’daki 28. Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı’nın 5 numaralı kararı, kesintisiz UTC’nin 20 Mayıs 2027’de başlamasını belirliyor. Daha önceki haberlerde 2035 hedefi vardı. Yeni tarih bu nedenle önemli.

“Kesintisiz UTC, 20 Mayıs 2027’de yürürlüğe girecektir.” — Karar metninden çeviri.

NIST-F1 sezyum atom saati; saniyenin atomik ölçümünde kullanılan düzenek.
NIST-F1 sezyum atom saati; saniyenin atomik ölçümünde kullanılan düzenek. · National Institute of Standards and Technology - Physics Laboratory: Time and Frequency Division · Public domain · WebP

Bir saniyeyi neden ekliyorduk?

Atom saatleriyle tuttuğumuz zaman çok düzenli ilerliyor. Dünya’nın dönüşüyse tamamen aynı hızda devam etmiyor. Dönüşü izleyen UT1 ile ortak saat düzenimiz UTC arasındaki fark büyüdüğünde artık saniye uygulanıyordu. Bazı gecelerde saat dizisine 23:59:60 gibi fazladan bir saniye girmesinin nedeni bu.

Gündelik hayatta o saniyeyi fark etmeyebiliriz. Ancak çok sayıda bilgisayarın aynı anda kayıt tuttuğu sistemlerde düzeltmenin nasıl yapılacağı önem kazanıyor. Üstelik hizmet sağlayıcıları bu geçişi farklı yöntemlerle yönetebiliyor. Ortak zamanı kullanması beklenen sistemlerin aynı saniyede farklı davranması sorun çıkarabiliyor.

Yeni karar, UT1 ile UTC arasında izin verilen farkı 3.600 saniyeye çıkarıyor. Bu sayı haberlerde kafa karıştırmış:

  • Bir saatlik ani değişiklik yapılmayacak. 3.600 saniye, iki zaman ölçeği arasındaki fark için belirlenen üst sınır.
  • Saniyenin uzunluğu değişmiyor. Değişen şey, zaman ölçeğine yapılan düzeltme.
  • Artık yıllar devam ediyor. Şubatın gün sayısıyla ilgili uygulama ayrı.

Kararda negatif artık saniye ihtimali de ele alınıyor. Böyle bir düzeltme şimdiye kadar uygulanmadı; gelecekte gerekirse sistemlerin ne kadar hazır olduğu konusunda kaygı var. Paris Gözlemevi’nin konferans notu geçişi ayrıca açıklıyor.

Dünya’nın dönüşünü ölçmeye devam edeceğiz. Yalnızca bu ölçümle atomik zaman arasındaki farkı, ortak saate sürekli müdahale ederek gidermeyeceğiz. “Zaman değişiyor” başlığının arkasındaki karar bu. Bir saniye bize önemsiz gelebiliyor; aynı saniyeyi kullanan milyarlarca cihaz olduğunda işler değişiyor.