Bir kolaj açılıyor. Solda astronot fotoğrafı, sağda ona benzeyen bir yüz. Üstünde de “ölmedi, hayatına devam ediyor” yazıyor. İlk bakışta insan duruyor. Çünkü söylenen şey küçük değil; yıllardır kaza diye bildiğin bir olayın baştan sona sahne olduğunu ima ediyor.

Murphy'nin Challenger bölümündeki iddiası bu. Altı kişinin yaşadığını söylüyor. Ben bunu onun ağzından çıkmamış gibi yapmayacağım. Ama düz dünyayı savunuyorum diye kolajı gördüğüm anda “tamam, hepsi aynı insan” demek zorunda da değilim. Birbirine benzeyen iki yüz, iki ayrı hayatın geri kalanını ortadan kaldırmıyor.

Konunun niye bu kadar etkili olduğunu anlıyorum. Challenger, 28 Ocak 1986'da kalkıştan 73 saniye sonra kaybedilen mekik. Televizyonda gösterilen görüntü çok güçlü. Sonra birisi o görüntünün karşısına sıradan bir işte çalışan benzer birini koyuyor. Zihin hemen iki görüntüyü birleştiriyor: Demek ki hikâye farklıymış.

Fakat arada hayat var kardeşim, yalnız yüz yok. Bir insanın okul yılları, ailesi, meslek geçmişi, farklı tarihlerde çekilmiş fotoğrafları var. İki kişi aynı dönemde ayrı yerlerde kayda geçmişse bunu atlayıp bugünkü benzerliğe bakamayız. Aynı soyadının geçmesi de tek başına aynı kimlik demek değil.

Şöyle bir örnek düşün. Sana benzeyen bir öğretmen buldum. İkinizin yüzünü yan yana koyup isimleri de benzettim. Senin daha önceki fotoğraflarını, öğretmenin eski öğrencilerini, ikinizin ayrı hayatlarını çıkarıp atarsam kolaj çok çarpıcı durur. Ama bu çarpıcılığı, eksilttiğim bilgiler sayesinde elde etmiş olurum. Buradaki kontrol de aynı sebeple önemli.

Challenger hakkında kurumun anlattığını sorgulamak için de yalnız bu kolaja mahkûm değiliz. Rogers Komisyonu dosyası var. Conta sorunu, soğuk hava, karar alma süreci ve yönetime hangi bilginin ulaştığı tartışılıyor. Yani kurumun kendi açıklamasında bile “her şey kusursuzdu” diye bir tablo yok. Ciddi soru sorulacak malzeme zaten var.

Ben bir kuruma güvenmiyorum diye karşıma çıkan bütün karşı iddiaları güvenilir saymam. O zaman yalnız logoyu değiştirmiş olurum. Bir tarafta kurum, öbür tarafta kolajı hazırlayan hesap; ikisine de sormadan inanmış olurum. Benim derdim bu değil.

Mekiğin izlediği yol ve iniş sesi başka kayıtlar. Oradaki bir soruyu bu insanlara taşıyamayız. Bir görüntünün açıklamasını eksik bulmam, birine gidip sahte kimlikle yaşıyorsun deme hakkı vermiyor.

Bu başlıkta benim sınırım net. İddiayı konuşuruz, açık kayıtları karşılaştırırız. Ama insanların evine, ailesine veya işyerine kalabalık göndermeyiz. Yanlış kişiyi hedef almak araştırma değil. İnternette benzerlik bulmak kolay; aynı kişi olduğunu gerçekten göstermek çok daha büyük bir iş.