Yukarıdan çekilen fotoğrafı görünce neden gemi denildiğini anlamak zor değil. Uzun bir gövdeyi andıran dış çizgi, iki uca doğru daralma, çevredeki araziden ayrılan bir biçim. Gözünüz tekneye benzeyen şeyi hemen seçiyor. Fakat bu görüntü, Ağrı Dağı’nın zirvesinde açığa çıkmış ahşap bir enkazın fotoğrafı değil. Durupınar, Doğubayazıt yakınındaki ayrı bir arazi oluşumu.

1959’da hava fotoğrafları üzerinde dikkat çeken oluşum, İlhan Durupınar’ın adıyla anılıyor. Sonraki araştırmalarda geminin ölçülerine benzediği, yer altında bölmeler bulunduğu, demir bağlantıların izlerinin saptandığı savunuldu. Ron Wyatt ve David Fasold’un adları bu arayışın yakın tarihinde öne çıkıyor. İddia yalnızca “şekli benziyor”dan ibaret değil; destekleyenler geometriyle malzeme bulgularını birlikte yorumluyor.

Demir bulunduysa gemi mi?

Metal algılayıcısının tepki vermesi, orada işlenmiş bir metal bağlantı bulunduğuyla aynı şey değil. Doğal mineraller de demir içerebilir. Tartışmanın önemli parçası bu nedenle cihazın ötmesi değil; örneğin ne olduğu. Collins ve Fasold’un 1996 çalışması, bağlantı parçası diye sunulan örnekleri ve katmanları inceliyor; demirli minerallerle doğal jeolojik yapıyı açıklayan bir yorum getiriyor.

Bu makalenin yazarlarından Fasold’un daha önce sahada gemi görüşünü araştırmış olması da dikkat çekici. Bütün itirazlar dışarıdan, konuyla hiç ilgilenmemiş insanlardan gelmiyor. Çalışmada demirli yoğunlaşmalar, kaya örnekleri ve yerel “çapa taşları” ayrı ayrı ele alınıyor. Bir taşı başka bölgeden getirilmiş gemi donanımı saymakla, çevredeki kayaçla karşılaştırmak farklı araştırma yolları.

• Dış çizginin tekneye benzemesi biçimsel bir gözlem.
• Yer altı taramasındaki çizgi veya yansıma, yorumlanması gereken ölçüm.
• İşlenmiş ahşap, bağlantı tekniği ve güvenilir bağlam, insan yapımı enkaz iddiasını farklı düzeyde sınayacak malzeme.

Yeni radar haberlerinde de aynı ayrım gerekli. Bir görüntüde düzenli çizgiler görmek ilginç olabilir. Ama cihazın verisinden doğrudan “üç katlı gemi bulundu” cümlesine geçmeden, kesitin nasıl üretildiğini ve hangi başka yapının benzer sinyal verebileceğini bilmek gerekiyor. Burada yapılacak kontrollü örnekleme, birbiriyle yarışan manşetlerden daha fazla şey söyleyebilir.

Tufan ve Nuh’un Gemisi başlığında metinleri ve inanç geleneğini konuşuyoruz. Buradaki soru daha dar: Bu arazinin kendisinde ne var? Kutsal anlatının inanan için değeriyle belirli bir tepenin gemi enkazı olup olmadığı ayrı sorular. Oluşumun çekiciliği gerçek; doğrulanmış gemi kalıntısı olarak sunulması için gerekli malzeme zinciri ise kurulmuş değil.