Sesi kapalı izlediğin bir iniş videosunu bir de kulaklıkla dinle. Görüntüde pist, yaklaşan araç, birkaç saniye sonra yere değen tekerlekler var. Ses açılınca bu kez uğultuya takılıyorsun. Düz dünya çevresinde “bu bir jet sesi” diye paylaşılan mekik videoları buradan çıkıyor.

İddia şu: Mekik motor kullanmadan süzülerek iniyorsa niye motor gibi bir ses duyuluyor? Soru basit. Ama cevap ararken sesle görüntüyü aynı şey sanmamak lazım. Kamera nereye bakıyorsa mikrofon yalnız orayı dinlemiyor. Sen ekranda mekiği görürken mikrofon yakındaki başka bir aracı da kaydedebilir.

Bunu günlük hayattan biliyoruz. Sokakta bir kediyi çekersin, görüntüde yalnız kedi vardır ama arkadan otobüs geçer. Sonra videonun sesini ayırıp dinleyen biri kedinin motor çıkardığını düşünmez. Mekik kaydında da duyulan şeyin nereden geldiğini ayrıca bulmak gerekir. Görüntüde tek araç görünmesi, sahada tek ses kaynağı olduğu anlamına gelmiyor.

Bir başka ayrım da gürültüyle motor sesi arasında. Hızlı hareket eden bir gövde, motoru çalışmasa da havada ses çıkarabilir. Planör demek sessiz hayalet demek değil. NASA inişi süzülme olarak anlatıyor. Ben bu açıklamayı dinleyip sonra kayıtla karşılaştırabilirim; sırf resmî sayfada yazıyor diye kaydı dinlemeyi bırakmam.

Bir de kısa patlama sesiyle sürekli uğultuyu karıştırıyoruz. Sonic boom diye açıklanan ses, motorun durmadan çalışmasıyla aynı tür ses değil. Columbia'nın ilk dönüşüne ilişkin kayıtta çift sonik patlamadan söz ediliyor. Aynı sayfada takip uçağından çekilmiş yaklaşma fotoğrafı da var. Demek ki görüntülerin çevresinde başka uçakların bulunması hayalî bir ihtimal değil.

Benim incelemek istediğim, Murphy'nin kulağına motor gibi gelen kaydın hangisi olduğu. Konuşmada görev ve kamera açıkça belirtilmeden bütün inişlere aynı hükmü veremeyiz. En kolay yol, asıl videoya dönmek. Aynı inişin iki ayrı çekimi varsa zamanlarını yan yana koymak.

• Araç görünmeden önce aynı ses devam ediyor mu?
• Yaklaştığında ses de düzenli biçimde değişiyor mu?
• Görüntü başka kameraya geçince ses kesiliyor mu?
• Yükleyen kişi sonradan anlatım veya başka ses eklemiş mi?

Bu ayrıntılar, sırf soruyu boğmak için eklenmiş bahaneler değil. Sesin kime ait olduğunu bulmanın yolu. Bir ses duyup kaynağını yanlış seçersek bütün tartışma boşa gider.

Gidiş görüntüsünde nasıl kamera değişimini konuşuyorsam burada da mikrofonu konuşuyorum. Benim düz dünya görüşüm bir kaydın üstüne yanlış ses yapıştırılmasına ihtiyaç duymuyor. Orijinalinde gerçekten açıklanamayan bir ayrıntı varsa da üstünü örtmeyelim; aynı saniyeyi açalım, beraber dinleyelim.