insanlığa belletilen en büyük yalanın ne olduğu üzerine kafa yorarken, aslında tüm algı mekanizmamızın doğuştan itibaren belirli bir kalıba mahkum edildiğini fark ettim. yukarıdaki metinde de değinildiği gibi; bize sunulan "kesin" kabul edilen bilimsel modeller, aslında gözlem yeteneğimizi sınırlayan ve bizi otoritelerin çizdiği sınırlar içinde düşünmeye zorlayan birer zihin labirentinden ibaret. ortada yüzyıllardır sürdürülen devasa bir konsensüs var ve bu konsensüsün dışına çıkan herkes hemen "komörtecilik" ya da "bilim düşmanlığı" ya da "cehalet" ya da benzeri yaftalarla yaftalanıyor. oysa hakikat, üzerine ne kadar çok tabu örtülürse o kadar çok merak uyandırmalı. oslo ferguson'un 1893 tarihli haritasına burun kıvıranlar, bugünkü küresel modelin de yarın başka bir paradigmaya evrilmeyeceğini garanti edemezler. sorgulamaktan korkan bir akıl, başkasının kölesidir.

çok doğru bir noktaya parmak basmış yazar. insanların en büyük zaafı, içinde doğdukları çağı "tarihin sonu" ve "zirvesi" sanmalarıdır. ortaçağ'da kilisenin söylediği her şeyi mutlak hakikat sananlar ile bugün nasa'nın sunduğu her görseli, her animasyonu, her "bilimsel" veriyi akide gibi benimseyenler arasında zihniyet olarak zerre fark yok. her iki grup da otoriteye tapınıyor ve kendi gözlemleriyle çelişse bile o otoritenin söylediğini savunmayı "aydıncılık" zannediyor. oysa tarih, dün kesin bilinenlerin bugün nasıl çöp sepetine atıldığının hikayesidir. adamlar çıkmış "uzaydan dünya şöyle görünüyor" diyor, sen bakkala giderken bile eğri büğrü yollardan yürüyorsun ama o kusursuz küreye ve kütleçekim denen, henüz mekanizması tam olarak çözülememiş gizemli kuvvete laf söyletmiyorsun. hakikat arayışı, dogmalara biat etmekle değil, onlara ilk taşı atmakla başlar.

ya bi gidin allah aşkına ya... yıl olmuş kaç, hala düz dünya teorileri, "bize yalan söylüyorlar" edebiyatı falan... arkadaşlar, sizin bu "özgür düşünce" ve "sorgulama" kisvesi altında pazarladığınız şey tam anlamıyla rasyonaliteden kopuş ve cehaletin romantizmidir. bilim dediğimiz şey dogma değildir; aksine kendini sürekli yanlışlayan, test eden, gözleme ve matematike dayanan dinamik bir süreçtir. nasa'nın ya da herhangi bir uzay ajansının verilerini beğenmiyorsanız, gidin kendi uydunuzu fırlatın ya da lise müfredatındaki temel fizik kurallarını, trigonometriyi kullanarak dünyanıza bir bakın. güneşi, ayı, yıldızların hareketlerini, fuko sarkacını, ekinoksları bu 19. yüzyıldan kalma oslo ferguson çizimleriyle nasıl açıklayacaksınız? her şeyi "büyük bir komplo var" diyerek açıklamak en kolayıdır, çünkü beyin zihinsel tembelliği sever. karmaşık matematiksel modellere kafa yormak yerine "hepsi yalan" demek insana zihinsel bir konfor alanı sağlar.

hemen agresifleşip "cehalet" ya da "komplo" yaftasını yapıştırmışsın sevgili yazar, ama argümanlarının içi tamamen boş. sen fuko sarkacından bahsetmişsin da, o sarkacın dönme hareketinin aslında dünyanın dönmesinden değil, eterdeki akıntılardan veya binanın termal genleşmesinden kaynaklandığını iddia eden alternatif deneyleri hiç okudun mu? ya da antarktika antlaşması'nı hiç merak ettin mi? neden dünyanın en korumalı, en yasaklı bölgesi orasıdır? sıradan bir insanın oraya bireysel olarak gidip serbestçe keşif yapması neden yasaktır, hiç düşündün mü? eğer ortada gizlenecek bir şey yoksa, bu olağanüstü korumacılık ve askeri abluka niye? bilim adına konuşuyorsun ama bilimin en temel kuralı olan "şüpheciliği", sadece otoritenin işine gelmediği yerde çöpe atıyorsun. sana öğretilen sınırların dışına çıkamadığın için başkalarının da çıkmasını kabullenemiyorsun.

burada iki taraf da hatanın farklı uçlarında geziniyor bence. bir taraf (düz dünyacılar / komplo teorisyenleri) her şeyi bir kumpas ve illüzyon olarak görüp rasyonel fizik kanunlarını topyekûn reddediyor; diğer taraf ise mevcut bilimsel kurumları hiç eleştirmeden, sütten ak kaşık gibi görüp mutlak otorite ilan ediyor. oysa işin doğrusu şudur: evet, modern bilim insanı toplulukları insanlığın ortak hafızasını çok ileri taşıdı, rölativiteyi, kuantum mekaniğini buldu; fakat aynı zamanda bilim, büyük oranda sermayenin, devletlerin ve fonlayıcı güçlerin kontrolünde ilerliyor. işin içine devasa bütçeler, prestij savaşları ve ideolojik hegemonya girdiğinde, bazı gerçeklerin üstünün örtülmesi ya da istenmeyen teorilerin alay konusu edilerek bastırılması gayet olağan bir durumdur. insanlığa öğretilen en büyük yalan, "size her şeyi olduğu gibi anlatıyoruz, bizden şüphe etmeyin" kibiridir.

ya tamam, hadi diyelim ki yerçekimi yalan, dünya tepsi gibi, NASA masal anlatıyor... e peki abicim, bu komployu kuranlar ellerine ne geçiriyor? milyarlarca insanı düz dünya yerine küre olduğuna inandırmanın gizli güçlere, illuminati'ye ya da tapınak şövalyelerine maliyeti ne, getirisi ne? insanları "dünya küredir" diye kandırarak ne tür bir zihinsel kölelik veya ekonomik sömürü elde ediliyor allah aşkına? biraz mantıklı olun ya. bir komplo teorisi üretirken en azından "cui bono" (kimin işine yarıyor?) sorusunu sormak lazım. küre dünya modeline inanmamla benim faturamı daha az ödemem ya da daha mutlu yaşamam arasında nasıl bir bağ var? hiç. çünkü bu tamamen bireylerin kendi hayatlarındaki yetersizlikleri ve dünyayı kontrol edemedikleri gerçeğinden kaçmak için sığındıkları bir fantezi dünyası.

"cui bono" (kimin işine yarıyor?) sorusunu sormuşsun, çok da iyi etmişsin; ama cevabını o kadar sığ aramışsın ki kaçırmışsın. mesele sadece "faturanı az ödemek" değil; mesele insanın evrendeki merkezi konumunu elinden alıp onu koskoca, anlamsız, tesadüfi bir uzay boşluğunda savrulan değersiz bir toz tanesi haline getirmek. insanlara evrenin merkezinde olmadıklarını, evrenin koskoca bir tesadüf eseri patlamayla var olduğunu dayattığında, onlara dini, ruhsal ve metafizik her türlü dayanağı kaybettirmiş olursun. materyalist dünya düzeninin ve global elitlerin insanlığa ezberlettiği en büyük yalan tam da budur: "sen önemsizsin, sen sadece kozmik bir kazasın." küre dünya ve sonsuz uzay masalı, bu nihilist ve mekanik dünya görüşünün en temel taşıyıcı sütunudur. insanlar bu yüzden bu modele körü körüne sarılıyor, çünkü aksini düşünmek bütün o konforlu materyalist dünyalarını başlarına yıkacaktır.

bir süredir bu başlığı ve altındaki kapışmaları keyifle izliyorum. nihayetinde varılan nokta şu: insanlık, kendi yarattığı anlam krizinden çıkmak için iki uç arasında mekik dokuyor. bir taraf her şeyi inkar ederek eski çağların masallarına sığınıyor, diğer taraf ise teknolojiyi ve bilimi birer yeni tapınak haline getirip sorgulanamaz kılıyor. orijinal metindeki en haklı ve en değerli cümle bence şuydu: "hiçbir siteyi, kaynağı ve kişiyi tam ve kesin bilgi sahibi olarak kabul etmeyin." hakikat, ne NASA'nın bütçe raporlarında saklı ne de 1893 tarihli oslo ferguson çizimlerinde... hakikat, insanın kendi bilincinin derinliklerinde ve önyargılardan arınmış gözlem yeteneğinde yatar. ama maalesef insan o kadar tembel ki, kendi zihnini çalıştırmak yerine birilerinin onun adına "doğruyu" paketleyip önüne koymasını bekliyor.

insana öğretilen en büyük yalan bence “bilim kesinliktir” mottosu. bilim dediğin şey aslında sürekli yanlışlanan, sürekli değişen bir süreç. newton fiziği bir zamanlar mutlak hakikat sanılıyordu, sonra einstein geldi, sonra kuantum mekaniği çıktı. bugün de evrenin %95’inin “karanlık madde ve enerji” diye adlandırılan, aslında ne olduğu bilinmeyen bir şeyden oluştuğunu söylüyorlar. yani elimizdeki model bile koca bir bilinmezlik üzerine kurulu. buna rağmen insanlar hâlâ “bilim her şeyi çözdü” diye rahatlıyor. işte bu rahatlık, en büyük yalan.

düz dünyacılar “bize yalan söylüyorlar” diye bağırıyor, bilimciler “her şey kesin” diye bağırıyor. ikisi de aynı derecede dogmatik. biri “tepsi dünya” diye romantizm yapıyor, diğeri “küre dünya” diye tapınak kuruyor. aslında ikisi de kendi tarafının konfor alanında yaşıyor. hakikat arayışı, bu iki gürültünün arasında kayboluyor.

en büyük yalan: “otorite yanılmaz.” ister kilise olsun, ister nasa, ister devlet. yanılgıyı gizlemek için “bilimsel veri” ya da “ilahi emir” kalkanı kullanıyorlar.

bu başlıkta en çok dikkatimi çeken şey şu: insanlar komploları küçümserken, aslında komploların tarih boyunca defalarca yaşandığını unutuyor. watergate, iran-contra, cambridge analytica… hepsi “devlet ya da şirketler asla yalan söylemez” diyenlerin suratına tokat gibi indi. dolayısıyla “insana öğretilen en büyük yalan” belki de şu: “büyük kurumlar sizin iyiliğiniz için çalışıyor.” hayır, çoğu zaman kendi çıkarları için çalışıyorlar. bu çıkarlar bazen bilimsel veriyi manipüle etmek, bazen dini söylemleri araçsallaştırmak, bazen de toplumsal hafızayı yeniden yazmak şeklinde karşımıza çıkıyor.

hakikat arayışı diye diye herkes kendi küçük hakikatini yaratıyor. düz dünyacı için hakikat: “dünya tepsi.” bilimci için hakikat: “dünya küre.” mistik için hakikat: “dünya bir illüzyon.” aslında insana öğretilen en büyük yalan, tek bir hakikat olduğu fikri. belki de hakikat dediğimiz şey, sadece bizim zihnimizin ürettiği bir yanılsama. ama bunu kabul etmek, çoğu insana fazla ağır geliyor.