2 Temmuz 1951 sabahı saat 08:00 sularında, Florida’nın St. Petersburg kentindeki tek katlı bir apartman dairesine telgraf getiren kurye pirinç kapı koluna dokunduğu anda elini çekti: kol dokunulmayacak kadar sıcaktı. Polis ve itfaiyeyle içeri giren ev sahibi Pansy Carpenter salondaki manzara karşısında donakaldı. 67 yaşındaki kiracı Mary Hardy Reeser, oturduğu yaylı koltuğun yerinde neredeyse tamamen ince gri bir kül yığınına dönüşmüştü; geriye yalnızca siyah saten terlikli sol ayağı, omurgasının birkaç kömürleşmiş parçası ve şaşırtıcı biçimde büzüşmüş görünen bir kafatası kalıntısı kalmıştı. Oysa koltuğun bir metre ötesindeki duvarda asılı gazeteler, elektrik fişleri ve masadaki mumlar hiç erimeden sağlam duruyordu!

Yerel basının ertesi gün "Kül Kadın" (Cinder Lady) başlığıyla manşete taşıdığı bu dosya, yüz yılı aşkın süredir edebiyatta ve folklorik korku kitaplarında anlatılan "Kendiliğinden İnsan Yanması" (Spontaneous Human Combustion — SHC) fenomeninin modern simgesi oldu. Charles Dickens 1853 tarihli Bleak House romanında alkolik karakter Krook’u tam da böyle sebepsizce içeriden alev almış biçimde öldürmüş, tıp dünyası o tarihten beri bu sahnelerin gerçekten mümkün olup olmadığını tartışmıştı. Peki FBI laboratuvarına gönderilen kül, halı parçaları ve koltuk yayları incelendiğinde dedektifler ne buldu?

Mum Fitili Etkisi (Wick Effect) Bilmecesi

Adli yangın uzmanlarının ve 1998’de BBC için kontrollü deney yürüten Dr. John DeHaan’ın ortaya koyduğu fiziksel mekanizma, ilk bakışta imkansız görünen tüm detayları şaşırtıcı biçimde açıklar:

  • Ateşi başlatan içerisi değil, sigaraydı: Mary Reeser’ın önceki gece doktorunun verdiği kuvvetli uyku haplarından (Seconal) iki tane aldıktan sonra yanıcı sentetik asetat geceliğiyle koltuğunda sigara içerken uyuyakaldığı oğlu ve komşuları tarafından teyit edilmişti. Elindeki sigaranın koru kumaşa düştüğünde hızlı alevlenmeden ziyade için için tüten bir başlangıç oluşturdu.
  • İnsan yağı nasıl yakıta dönüşür? Kumaş yanıp deriyi yardığında, deri altındaki yoğun yağ dokusu ısınıp erir ve koltuğun pamuklu döşemesiyle giysi lifleri tarafından tıpkı bir mum fitili gibi emilir. Fitil boyunca yukarı çıkan sıvı yağ, etraftaki odaları yakacak kadar geniş alev üretmez; ama 600–800 °C civarında ağır, saatlerce sönmeyen közlü bir fırın gibi sadece aynı noktayı eritir (DeHaan deneyde battaniyeye sarılı bir domuz karkasının yalnızca bir kibrit başlatmasıyla beş saatte kemiklerinin dahi kırılgan küle döndüğünü gösterdi).
  • Çevrenin ve terlikli ayağın neden yanmadığı sorusu: Yükselen sıcak gaz akımı dar bir baca gibi doğrudan tavana çıktığı için yatay radyasyon mesafesi çok kısadır—tıpkı bir mum alevinin iki santim yanındaki kâğıdı tutuşturmaması gibi. Terlikli sol ayak ise alev konisinin dışına uzandığı ve yağ oranı düşük olduğu için sağlam kalmıştır.
  • Kafatasının "küçülme" yanılsaması: Kurbanın küçülmüş sandığı kafatası ise 1951 basınının yanlış yorumuydu; aslında yüksek ısıda kafatası kubbesi çatlayıp dökülmüş, geride yalnızca daha küçük görünen kaide ve yüz kemiklerinin yuvarlak çekirdeği kalmıştı (daha sonra Helen Conway gibi 1964 vakalarında da aynı tablo gözlendi).
Charles Dickens’ın Kasvetli Ev romanındaki kendiliğinden yanma sahnesi gravürü
Charles Dickens’ın 1853 tarihli Bleak House romanındaki Krook karakterinin kendiliğinden yanma sahnesi gravürü.
1964 tarihli Helen Conway vakasına ait adli vaka inceleme görseli
1964 yılında benzer biçimde gövdesi küle dönüşüp çevresi büyük ölçüde korunmuş Helen Conway vakası görseli.

İlginç bir şekilde tarihsel vakalara yakından baktığımızda, kendiliğinden insan yanması dosyalarının tamamının çok belirgin bir profili paylaştığını fark ederiz: kurbanların neredeyse hepsi ileri yaşta, hareket kabiliyeti kısıtlı, yalnız yaşayan ve olay anında ya açık şömine, mum, gaz lambası ya da yakılmış bir sigara gibi harici bir ateş kaynağının hemen yanında bulunan kişilerdir. Adli yangın araştırmacısı Joe Nickell’in 19. yüzyıl ve 20. yüzyıl arşivlerinden derlediği 30’dan fazla vakada, "gizemli mavi alev" diye anlatılan görüntülerin aslında kumaşın içindeki oksijeni yetersiz bırakarak yanmasını yavaşlatan sentetik liflerden ve düşük sıcaklıklı gaz çıkışından kaynaklandığı ortaya çıktı; üstelik sağlıklı, uyanık ve çevresinde ateş kaynağı olmayan tek bir insanın durduk yere alev aldığına dair bir adli tıp kaydı hiç bulunmadı.

Elbette insanın kendi yağı içinde saatlerce yanarken uyanıp kaçamaması ilk anda tüyler ürpertir; bunun nedeni kurbanın ağır uyku ilacı, alkol ya da ilk karbonmonoksit solumasından hemen önce kalp krizi geçirerek bilincini yitirmiş olmasıdır. Tıpkı Büyük Londra Yangını gibi tarihsel yangın dosyalarında küçük bir kıvılcımın beklenmedik yakıt geometrisiyle dev sonuçlar vermesi ya da terk edilmiş gemi dosyalarındaki ilk bakışta imkansız görünen sahneler gibi, Mary Reeser olayı da paranormal bir içten patlamadan çok, adli yanma fiziğinin en ürkütücü ama açıklanabilir örneklerinden biridir.