Düz Dünyada Kenar Nerede ?

Ne zaman bir ortamda düz dünya muhabbeti açılsa, konuyu hayatında beş dakika bile araştırmamış bir tip hemen sırıtarak aynı soruyu yapıştırıyor: “Ee birader, dünya düzse kenarı nerede? Gidince aşağı mı düşüyoruz amına koyayım?” Ulan sanki biz uzay boşluğunda süzülen bir tepsinin kenarından şelale gibi suların döküldüğünü söylüyoruz! Bize çocukluktan beri çizgi filmlerde, televizyonlarda düz dünya fikrini hep böyle karikatürize edip kakaladıkları için milletin kafasında otomatik olarak bu saçma resim canlanıyor. Önce şu “kenardan boşluğa düşme” zırvasını bir çöpe atalım.

Bugün düz dünya modelini ciddiye alanların anlattığı düzende Antarktika öyle haritanın en altında duran kendi halinde bir kıta falan değil. Bildiğin bütün okyanusları çepeçevre saran, suları bir havuzun duvarı gibi içeride tutan 360 derecelik devasa bir buz kuşağı. Açın bakın 1892 tarihli meşhur Gleason haritasına; adamlar üstüne basa basa şu notu düşmüş:

Bilimsel ve pratik olarak doğru.

O haritaya baktığında Antarktika’nın dünyayı nasıl bir buz çemberi gibi kuşattığını kabak gibi görüyorsun. Üstelik bu Gleason haritası gökten zembille inmedi; geçmişi M.Ö. 1000 yıllarına kadar uzanan “Azimuthal Equidistant” (azimutal eşit uzaklıklı) harita düzeninin birebir yansıması. İşin daha komik tarafı ne biliyor musunuz? Bu harita bugün ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu USGS’nin resmi olarak kullandığı projeksiyon, yetmiyor bir de gözümüzün içine baka baka Birleşmiş Milletler’in resmi logosuna koydukları harita!

Tarihe dönüp baktığımızda elimizdeki en eski dünya küre maketi 1492 yılına ait. Şimdi burada durup iki dakika saksıyı çalıştırmak lazım. Küreciler çıkıyor, “efendim o düz harita aslında kürenin düzleştirilmiş halidir” diye kafa sikiyorlar. Hadi lan oradan! Tam tersine, elinizdeki küre dediğiniz şey gerçek düz dünya haritasının bükülüp top haline getirilmiş versiyonu. Düz harita tarihte çok daha önce vardı; sen zaten var olan düz haritayı alıp topun üstüne giydirebiliyorsan, bu küre tezgâhının insanlara nasıl bu kadar kolay yutturulduğunu anlamak hiç de zor değil.

Gelelim şu meşhur “kenar var mı yok mu” meselesine. Antarktika buz duvarlarının arkasında bir uçurum ya da bitiş çizgisi olduğuna dair hiçbir kanıt yok. Hatta bu işi kurcalayan pek çok insan, yaşadığımız bu düzlemin tahmin ettiğimizden çok daha devasa, belki de uçsuz bucaksız olduğunu düşünüyor. İster dev bir kubbeli alan deyin ister sonsuz bir düzlem; iki senaryoda da buz duvarlarının ötesinde bizden gizlenen başka kara parçalarının, başka kıtaların olması fikri bana o uçan top masalından bin kat daha mantıklı geliyor.

Bakın bunu kahvedeki dayı söylemiyor. 1954 yılında, kutup keşifleri denince Amerikan donanmasının bir numaralı ismi olan Amiral Richard Byrd televizyona çıkıp canlı yayında aynen şunu söylüyor:

Ama gariptir ki, bugün dünyada insan gözünün görmediği Amerika kadar büyük bölgeler var. Ve bu kutbun öte tarafında, güney kutbunun ötesinde bulunuyor. Hala henüz keşfedilmemiş bu kadar büyük yerler olmasının oldukça şaşırtıcı olduğunu düşünüyorum.

Adam açık açık Antarktika’yı geçince, yani güney kutbunun “ötesinde” Amerika kıtası büyüklüğünde el değmemiş bir kara parçası olduğunu söylüyor. Şimdi soruyorum: Dünya bize ezberletildiği gibi bir top olsaydı, güney kutbunun ötesine geçtiğinde nereye çıkman gerekirdi? Bildiğin Hint Okyanusu’na veya Pasifik’e geri çıkman lazımdı amına koyayım! Topun alt noktasının “ötesi” diye bir yer mi olur? Ama düz bir zemindeysen, buz çemberini aştığın an yepyeni topraklara adım atarsın.

Zaten 1907 yılında bir gazetede yayımlanan ve sonradan yeniden gün yüzüne çıkan eski bir Budist haritasına baktığınızda da aynı tabloyu görüyorsunuz; bildiğimiz kıtaların ötesinde çok daha fazla kara parçasını barındıran devasa bir düzlem çizilmiş. Amiral Richard Byrd tarafından yapılan açıklamayı bu haritalarla yan yana koyunca parçalar zihinde takır takır yerine oturuyor.

Wiki’de ilgili maddeler: Richard Evelyn Byrd

Konuyla ilgili görseller

Görsel açıklamaları, kaynaklar ve lisanslar

1. Antarctica landscape - Flickr - szeke.jpg — Pedro Szekely from Los Angeles, USA. CC BY-SA 2.0. WebP biçimine dönüştürüldü; oranı korunarak en fazla 1400 piksel genişliğe ölçeklendi.
   Antarktika coğrafyasından bir görünüm.
2. Antarctica landscape - Flickr - szeke (2).jpg — Pedro Szekely from Los Angeles, USA. CC BY-SA 2.0. WebP biçimine dönüştürüldü; oranı korunarak en fazla 1400 piksel genişliğe ölçeklendi.
   Antarktika coğrafyasından bir görünüm.