SS Ourang Medan Gerçek Bir Denizcilik Trajedisi miydi Yoksa 1948 İşi Şehir Efsanesi mi?

Haziran 1947 veya bazı aktarımlara göre Şubat 1948’de Malakka Boğazı’ndan geçen iki Amerikan ticaret gemisi, Hollanda bandıralı SS Ourang Medan şilebinden dehşet verici bir Mors telsiz çağrısı yakalar: "Kaptan dahil tüm subaylar harita odasında ve köprüüstünde ölü yatıyor. Muhtemelen bütün mürettebat öldü... Ben de ölüyorum." İmdada koşan Silver Star ekibi gemiye tırmandığında, tek bir yaralanma izi bulunmayan cesetlerin kolları uzanmış, gözleri fal taşı gibi açılmış halde gökyüzüne doğru donduğunu görür. Tam yedek halatı bağlayıp gemiyi limana çekmeye hazırlanırlarken dördüncü ambardan dumanlar yükselir; kurtarma ekibi son anda botlarına atlarken Ourang Medan büyük bir patlamayla suya gömülür.

731. Birim iddiası nasıl doğdu ve resmi siciller neden sessiz?

Ourang Medan hikâyesini "basit bir gazete uydurması" diyerek kestirip atamayan araştırmacıların temel dayanağı, 1947 sonrası Güneydoğu Asya denizlerindeki gerçek kaçakçılık ortamıdır. İkinci Dünya Savaşı bittiğinde Japonya’nın Çin’deki gizli kimyasal/biyolojik savaş üssü 731. Birim’den veya Pasifik cephanelerinden kalan tonlarca tehlikeli kimyasal madde, resmî sevkiyat kurallarını aşmak için sahte bayraklı ve kayıtsız küçük yük gemileriyle taşınıyordu. Eğer böyle bir hayalet tekne varsa deniz kütüklerinde adının gizlenmesi şaşırtıcı olmazdı; buna karşılık Silver Star adlı Amerikan kurtarma gemisinin gerçekte hangi tekne olduğuna dair bugüne dek hiçbir arşiv belgesi doğrulanabilmiş değil.

Görünüşte nefes kesici olan bu hikâye, forumumuzda SS Ourang Medan hayalet gemisi ve klasikleşmiş Mary Celeste kıyaslamalarında defalarca ele alındı. İşin ilginç tarafı ise araştırmacılar resmi denizcilik sicillerini eşelediğinde ortaya çıkar: Ne Lloyd’s Register arşivlerinde ne de Hollanda veya Endonezya liman kütüklerinde Ourang Medan adında bir geminin kaydına rastlanabilmiştir! Aynı dönemde bölgeden geçen gerçek bir Silver Star gemisinin kütüklerde yer almaması da hikâyenin güvenilirliğine gölge düşürür.

Buna rağmen 1952’de ABD Sahil Güvenlik dergisi Proceedings of the Merchant Marine Council’ın vakaya yer vermesi, efsaneye yarı-resmi bir ciddiyet kazandırdı. Geminin İkinci Dünya Savaşı sonrası Japonya’nın 731. Birim stoklarından kalan yasadışı potasyum siyanür ve nitrogliserin varillerini gizlice taşıdığı, deniz suyunun ambara sızmasıyla ölümcül gaz ve patlama zincirinin tetiklendiği iddiası oldukça tutarlı bir kimyasal kurgu sunar. Belki de bu öykü, 1948’de De locomotief gazetesinde tefrika edilen gerçekçi bir denizcilik kurgusunun zamanla gerçek arşiv haberi gibi dilden dile yayılmasının sonucudur; ama tıpkı Mary Celeste anlatılarında olduğu gibi, denizcilik gizemleri belge boşluğu bulduğu anda büyümeye devam ediyor.

Alman ve Hollanda gazetelerinden 1952 Sahil Güvenlik raporuna iz sürme

Ourang Medan hikâyesinin izini süren deniz tarihçisi Roy Bainton ve araştırmacı Estelle Hargraves, anlatının 1948’de Endonezya’nın Semarang kentinde basılan De locomotief gazetesinin şubat ve mart sayılarında üç bölüm halinde yayımlanan imzasız bir yazıya dayandığını ortaya çıkardı. Dikkat çekici olan şuydu: ilk makalede olayın tarihi ve geminin rotası masalsı bir üslupla aktarılıyor, son bölümde ise yazar okura "Belki bütün bunlar yalnızca denizcilerin anlattığı bir hikâyedir, ama kim bilir?" diyerek açık kapı bırakıyordu.

Gelgelelim bu gazete tefrikası ABD ve Avrupa basınında çevrilirken son cümledeki o kurgu uyarısı silindi ve 1952’de Amerikan Sahil Güvenlik bülteni hikâyeyi gerçek bir açık deniz uyarısı örneği olarak basınca efsane taşlaştı. Öte yandan Bainton, gemi kütüklerinde adının gizlenmiş olabileceğini savunanların "potasyum siyanür ve nitrogliserin kaçakçılığı" teorisinin en azından kimya açısından tutarlı olduğunu kabul eder; yine de tek bir gerçek liman kaydı, sigorta poliçesi veya kayıp mürettebat ailesi bulunamadığı sürece SS Ourang Medan, denizcilik tarihinin en ikna edici "kağıt üzerindeki hayalet gemisi" olarak kalmaya adaydır.