Antartika Antlaşması

Forumda düz dünya ve buz duvarı tartışılırken adı en çok geçen resmi belge şüphesiz Antarktika ve onu çevreleyen uluslararası yasaklar. Konu hakkında internette tonla dağınık bilgi var; laf kalabalığına boğmadan hem ana akım kaynakların verdiği temel rakamları hem de o meşhur antlaşmanın tam metnini elinizin altında bulunsun diye bir araya getirdim.

Rakamlarla Beyaz Kıta

• Yüzölçümü: Türkiye’nin yaklaşık 17 katı büyüklüğünde devasa bir alan.
• İklim ve Yapı: Resmi coğrafyaya göre dünyanın en büyük beşinci ve en son keşfedilen kıtası. Sıcaklığın -89,2 dereceye kadar düştüğü, dünyanın en sert rüzgârlarının estiği ve yüzeyinin yüzde 98’i kalın buzlarla kaplı bir coğrafya.
• Nüfus ve Yönetim: Kalıcı sivil yerleşim yok; sadece izinli araştırma istasyonlarında kalan personelin sayısına göre nüfusu kışın 1.000, yazın 4.000 kişi civarında değişiyor. Kıta üzerinde hak iddia eden 7 ülke bu iddialarını dondurmuş durumda ve bölge doğrudan Antarktik Antlaşması hükümleriyle yönetiliyor.
• Yasaklar: Antlaşmaya göre bölge “doğal koruma alanı” sayılarak yalnızca onaylı bilimsel çalışmalara açık tutuluyor; bağımsız maden aramak ve izinsiz askeri/sivil faaliyet yürütmek kesin olarak yasak. (Antarktika hakkında daha fazla bilgi..)

Şimdi gelelim işin en can alıcı kısmına. Dünyanın bütün kapitalist ve komünist devlerinin, Soğuk Savaş’ın en ateşli döneminde (1959’da) nasıl olup da tek kalemde anlaştığını görmek için Antarktika Antlaşması’nın resmi giriş metnine bir bakalım:

Arjantin, Avustralya, Belçika, Şili, Fransa Cumhuriyeti, Japonya, Yeni Zelanda, Norveç, Güney Afrika Birliği, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği, Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı ve Amerika Birleşik Devletleri Hükümetleri,
Antarktika'dan sonsuza dek salt barışçıl amaçlarla yararlanılmasının sürdürülmesi ve uluslararası çatışma alanı ya da konusu olmamasının tüm insanlığın çıkarına olacağını benimseyerek;
Antarktika'da bilimsel incelemeler alanında sürdürülen uluslararası işbirliği bulgularının, bilimsel bilgi birikimine somut katkılarını dikkate alarak;
Böyle bir işbirliğinin, Uluslararası Jeofizik Yılı'nda yapıldığı gibi, Antarktika'da bilimsel inceleme özgürlüğüne dayalı biçimde sürdürülmesi ve geliştirilmesini sağlayacak sağlam temel oluşturulmasının, bilimsel çıkarlar ve tüm insanlığın gelişimiyle uyarlı olduğuna inanarak;
Antarktika'nın salt barışçıl amaçlarla kullanılmasını ve Antarktika'da uluslararası uyumun sürekliliğini güvenceye alacak bir andlaşmanın Birleşmiş Milletler Anayasası'nın amaç ve ilkelerini daha ileri götüreceğinden de emin olarak; İzleyen noktalar üzerinde anlaşmışlardır.

Maddelerin tamamını incelemek isteyenler için: Antlaşmanın devamı..

1 Aralık 1959’da Washington’da masaya oturup bu metne ilk imzayı atan 12 kurucu devlet şunlar:

• Arjantin
• Avustralya
• Belçika
• Şili
• Fransa Cumhuriyeti
• Japonya
• Yeni Zelanda
• Norveç
• Güney Afrika Birliği
• Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği
• Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı
• Amerika Birleşik Devletleri

Türkiye de 1995-1996 yıllarından itibaren bu sisteme dahil olarak Antarktika Antlaşması Çevre Koruma Protokolü’nü imzaladı ve bölgede bilimsel üs kurma çalışmalarına katıldı. Resmi çeviri metnini doğrudan bakanlık arşivinden okumak isteyenler şuraya bakabilir: Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığındaki Antlaşma metni.

Şimdi bu resmi tabloya bakınca insan ister istemez soruyor: Ortadoğu’da, Afrika’da, Ukrayna’da bir varil petrol ya da bir boru hattı için dünyayı ateşe veren ABD, Rusya ve İngiltere, nasıl oluyor da Türkiye’nin 17 katı büyüklüğündeki bu devasa coğrafyada 65 yıldır tek bir kurşun bile atmadan “sonsuz barış ve doğa sevgisi” içinde kol kola nöbet tutuyor? Yorumu size bırakıyorum.

Konuyla ilgili görseller

Görsel açıklamaları, kaynaklar ve lisanslar

1. Antarctica landscape - Flickr - szeke.jpg — Pedro Szekely from Los Angeles, USA. CC BY-SA 2.0. WebP biçimine dönüştürüldü; oranı korunarak en fazla 1400 piksel genişliğe ölçeklendi.
   Antarktika coğrafyasından bir görünüm.
2. Antarctica landscape - Flickr - szeke (2).jpg — Pedro Szekely from Los Angeles, USA. CC BY-SA 2.0. WebP biçimine dönüştürüldü; oranı korunarak en fazla 1400 piksel genişliğe ölçeklendi.
   Antarktika coğrafyasından bir görünüm.