Dyatlov Geçidi Gizemi

Çadırın içinden dışarı çıkmak için kumaşı kesmek. Dyatlov dosyasını her okuyuşta o kararda takılıyorum. Dışarıda kış, rüzgâr ve karanlık var; içeride ise ayakkabılar ve hayatta kalmaya yarayacak eşyalar. Buna rağmen dokuz kişi çadırın dışında kalıyor. O geceyi anlamak için önce “dağcılar aklını mı kaybetti?” sorusunu bırakıp, içeride kalmayı neden daha tehlikeli bulmuş olabileceklerini düşünmek gerekiyor. Korktukları şey gerçekten üzerlerine gelmiş olabilir; yaklaşacağını düşündükleri bir tehlike de olabilir. Çadırın fotoğrafı kararın kendisini saklıyor, sonucunu gösteriyor.

Şubat 1959 başında Kuzey Urallar’da kalan grubun lideri Igor Dyatlov. Yürüyüşe katılan Yuri Yudin sağlık sorunu nedeniyle önceden geri dönüyor; son kampta dokuz kişi var. Rota, Otorten yönünde ilerlerken Kholat Syakhl yamacına ulaşıyor. Grubun geri dönmemesi üzerine başlayan aramalarda çadır 26 Şubat’ta bulunuyor. Burada önemli ayrıntı şu: Arama ekibi taze bir olay yerine gelmiyor. Aradan haftalar geçmiş, kar ve rüzgâr izlerle oynamış. Bu yüzden fotoğraftaki her kar yığınını son gecenin olduğu gibi korunmuş görüntüsü sayamıyoruz. İçeriden kesildiği belirlenen çadır, eşyalar ve aşağıya uzanan izler yine de eldeki en somut başlangıç.

Bulunan yerleri haritada birlikte görünce hikâye tek bir ölüm anından çıkıyor. Orman sınırındaki sedir ağacı ve ateş çevresi, çadıra uzanan hat üzerindeki bedenler, daha sonra kar altındaki dere yatağında bulunan diğerleri… Hepsi aynı noktada değil. Soğukta korunma arayışı, ateş yakılması, giysilerin başka kişiler tarafından kullanılması ve kampa dönüş ihtimali bu dağılım üzerinden tartışılıyor. “Dokuzu da çıplak kaçtı” gibi bir cümle ayrıntıyı ezip geçiyor. Kıyafet durumları aynı değildi. Bazı kişilerde ağır göğüs veya kafatası yaralanmaları bulunması da bütün ölümleri tek kelimelik bir açıklamaya sığdırmayı güçleştiriyor.

Dosyanın en çok konuşulan ayrıntılarından biri de bazı giysi parçalarında ölçülen radyoaktif izler. 371–377 numaralı sayfalardaki laboratuvar raporunda beta etkinliği ölçümleri ve yıkamayla azalan kirlenme kaydedilmiş. Bu izlerin kaynağı kesinleştirilememiş. Askerî deney ihtimalini araştıranların üzerinde durduğu noktalardan biri bu; raporun kendisini de kaynaklara ekledim.

Johan Gaume ile Alexander Puzrin, 2021’de yayımladıkları çalışmada gecikmeli bir kar levhası kopmasını araştırdı. Kamp için kesilen kar tabakası ve sonradan biriken kar üzerinde durdular. 2022’deki saha çalışmaları, bölgedeki çığ izlerini ve rüzgârın bu izlere etkisini tartışmaya ekledi. Bu yaklaşım, grubun çadırdan aceleyle çıkmasını olası bir tehlikeye tepki olarak açıklamaya çalışıyor.

Askerî deney ve gökte görülen ışıklar ihtimali de dosyanın diğer kolu. Bu anlatıları inceleyenler, gözlem tarihlerini grubun son gecesiyle karşılaştırıyor. Hangi ışığın ne zaman görüldüğü önemli; ilgili kayıtlar bir araya geldikçe olayın bu tarafı da daha ayrıntılı konuşulabilir. Çadırdan ormana uzanan güzergâhı gösteren haritaları ve soruşturma belgelerini aşağıya ekledim.

Fotoğraflar, belgeler ve haritalar

Konunun önceki görselleri

Video ve ses kayıtları

• EPFL’nin saha görüntüleri ve araştırmacı söyleşisi — 1959 gecesinin kaydı değil; sonraki saha çalışmasının görüntüleridir.

İlgili konular

• Bennington Üçgeni’nde kaybolanlar
• Bermuda Şeytan Üçgeni: Flight 19

Kaynaklar

• 1959 radyolojik inceleme: dosya 371–377
• Gaume ve Puzrin: 2021 kar levhası modeli
• 2022 saha çalışması ve çığ gözlemleri
• EPFL: araştırmacılarla saha çalışması söyleşisi

Görsel kaynakları ve lisanslar

1. 1959 arama ekibinin bulduğu çadır. — AnonymousUnknown author / Soviet investigators · Public domain.
2. 1959 soruşturma dosyasının kapağı. — Прокуратура Свердловской области, СССР · Public domain.
3. Soruşturma dosyasından 370 numaralı sayfa. — Лев Никитич Иванов, прокурор-криминалист Свердловской областной прокуратуры · Public domain.
4. Çadır ve dağ çevresini gösteren sonradan hazırlanmış konum şeması. — Merikanto · CC BY-SA 4.0.
5. Rotanın geçtiği Auspiya çevresi, 2015. — Futball80 · CC BY-SA 4.0.
6. Igor Dyatlov’un 1958 Ural gezisinden bir fotoğraf. — Petr Bartolomey (w:ru:Бартоломей, Пётр Иванович) · CC BY-SA 2.0.