Bize okul sıralarında “Dünya yarıçapı 6371 kilometre olan dev bir küredir” diye öğretiyorlar. İyi güzel de, eğer gerçekten bir topun üstünde yaşıyorsak bunun basit bir matematiksel sonucu olmak zorunda: Küre geometrisine göre baktığın düz hat, her 1 milde (yaklaşık 1,6 kilometrede) mesafenin karesi çarpı 8 inç (yani ilk 1,6 kilometrede yaklaşık 20 santimetre, mesafe uzadıkça katlanarak metrelerce, yüzlerce metre) aşağı doğru düşmek zorunda! Peki gerçek hayatta demiryollarını, su kanallarını, tünelleri ve devasa köprüleri yapan inşaat mühendisleri veya mimarlar bu eğimi hesaba katıyor mu? Koca bir hayır! Yüzlerce kilometre uzunluğundaki projelerin tamamı su terazisiyle, yani mutlak düzlem kabul edilerek inşa ediliyor.

Bakın bunu ben uydurmuyorum; 19. yüzyılın sonlarında Earth Review dergisinde yazısı yayımlanan inşaat mühendisi W. Winckler durumu tek cümleyle özetlemiş:

“Yıllar boyu süren mühendislik kariyerimde hiçbir inşaatta Dünya’nın kavisinin hesaba katıldığını görmedim. Korkarım bu kavis sadece okulların ders kitaplarında dikkate alınıyor.”

İşin bir başka komedisi de küre savunucularının kendi içlerindeki çelişkileri. Amerika’nın en meşhur ekran yüzü astrofizikçi Neil deGrasse Tyson çıkıyor, Red Bull’un 39 kilometreden yapılan stratosfer atlayışındaki balık gözü mercek eğriliği sorulunca, “Uçaklardan, hatta o yükseklikten bile Dünya’nın kavisini göremezsiniz; çünkü Dünya çok büyük, kavisi fark etmek için çok daha fazla yükselmelisiniz” diyor. Ulan madem Everest’in tepesinden, yolcu uçağından, hatta 39 kilometre yukarıdan bile bu siktiğimin kavisi görülemiyor; nasıl oluyor da biz sahilde deniz seviyesinde dururken 5-10 kilometre ötedeki gemi “dünyanın kavisinin arkasına saklandı” diye anlatılıyor?! Yukarıdan bakınca görünmeyen eğrilik, kumsalda çekirdek çitlerken mi ortaya çıkıyor amına koyayım? Zaten birbirinden kilometrelerce uzaktaki kıyılar arasında su yüzeyinden yapılan lazer ve ayna testleri, ortada hiçbir tümsek ya da eğim olmadığını defalarca kanıtladı.

En somut mühendislik örneğini isteyenler açsın Süveyş Kanalı’na baksın. Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlayan bu kanal tam 160 kilometre (100 mil) uzunluğunda. Kanal açılırken deniz seviyesinin altına doğru 8 metre kazılmış ve baştan sona su yüzeyine kusursuzca paralel, tek bir düz hat olarak birleştirilmiştir; ne Panama Kanalı’ndaki gibi su seviyesini dengeleyen kapaklar (lock sistemi) vardır ne de denge havuzları! Eğer Dünya küre matematiğinin söylediği gibi eğimli olsaydı, 160 kilometrelik bu kanalın orta noktasında yaklaşık 500 metrelik (1666 fit) devasa bir su ve kara tümseği olması gerekirdi! Ama su, doğası gereği her zaman kendi seviyesini bulup dümdüz durduğu için Akdeniz’den Kızıldeniz’e hiçbir kavis engeline takılmadan jilet gibi akmaktadır.

Konuyla ilgili görseller

Deniz ufku ve uzak cisimlerin görünümüne ilişkin görsel. Tek karede atmosfer ve bakış yüksekliği gibi koşullar da önemlidir.
Deniz ufku ve uzak cisimlerin görünümüne ilişkin görsel. Tek karede atmosfer ve bakış yüksekliği gibi koşullar da önemlidir.
Deniz ufku ve uzak cisimlerin görünümüne ilişkin görsel. Tek karede atmosfer ve bakış yüksekliği gibi koşullar da önemlidir.
Deniz ufku ve uzak cisimlerin görünümüne ilişkin görsel. Tek karede atmosfer ve bakış yüksekliği gibi koşullar da önemlidir.

Görsel açıklamaları, kaynaklar ve lisanslar

  1. Rising over the horizon.jpg — Dropus. CC BY-SA 4.0. WebP biçimine dönüştürüldü; oranı korunarak en fazla 1400 piksel genişliğe ölçeklendi.
    Deniz ufku ve uzak cisimlerin görünümüne ilişkin görsel. Tek karede atmosfer ve bakış yüksekliği gibi koşullar da önemlidir.
  2. Ship sailing under the horizon.jpg — Dropus. CC BY-SA 4.0. WebP biçimine dönüştürüldü; oranı korunarak en fazla 1400 piksel genişliğe ölçeklendi.
    Deniz ufku ve uzak cisimlerin görünümüne ilişkin görsel. Tek karede atmosfer ve bakış yüksekliği gibi koşullar da önemlidir.

İlgili tartışmalar: Ufuk Çizgisi Gözlerimizin Önünde: Neden Eğim Hiçbir Zaman Görünmüyor? · Dünya'ya Nasıl Eğim Verilir