Mars'ta yaşam arayışının belki de en sinir bozucu ve çözülememiş bilmecesi ne kurumuş nehir yatakları ne de şekilli gölge kayalarıdır; doğrudan atmosferdeki gizemli metan gazıdır. Dünya'da atmosferik metanın yüzde 90'ından fazlasını canlı organizmalar—özellikle oksijensiz bataklıklarda ve yeraltında yaşayan metanojen mikroplar—üretir ve güneşin morötesi ışığı bu gazı atmosferde birkaç yüzyıl içinde kimyasal olarak parçalar. Dolayısıyla Curiosity keşif aracının Gale Krateri'nde ölçtüğü ani metan sıçramaları, bir yanda astrobiyologları heyecanlandırırken diğer yanda gezegen bilimcilerini çok keskin bir veri tutarsızlığıyla karşı karşıya bırakıyor.

İşin asıl tuhaflığı yalnızca metanın var olması değil, mevsimsel döngülerle yükselip yalnızca günler içinde nereye gittiği belli olmadan tamamen kaybolmasıdır. Normalde Mars atmosferinde fotokimyasal süreçlerle metanın parçalanması 300 yıl sürmelidir; oysa burada gaz bir haftada yükselip ertesi hafta yok olmaktadır. Üstelik Curiosity, kendi içindeki Ayarlanabilir Lazer Spektrometresi (TLS) ile yüzeyin hemen birkaç metre üstünde zaman zaman 21 ppb'ye (milyarda parça) varan sert sıçramalar yakalarken, Avrupa Uzay Ajansı'nın yörüngedeki ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO) uydusu NOMAD ve ACS cihazlarıyla güneş tutulması (solar occultation) tekniğiyle yaptığı çok daha hassas taramalarda üst atmosfer sütununda neredeyse sıfır (0,05 ppb'nin altında) metan ölçüyor. İki cihaz arasındaki bu dev uçurum, araştırmacıları iki farklı okuma eksenine bölüyor:

Yeraltı mikrobiyal kaynağı vs. jeokimyasal ve cihaz kaynaklı açıklamalar

Biyolojik veya doğal sızıntı senaryosunu savunan araştırmacılar, Gale Krateri'nin altındaki tuzlu permafrost tabakalarında milyarlarca yıl öncesinden kalma metanojen mikroorganizmaların uyku halinde yaşayabileceğini, yaz ısınmasıyla açılan yüzey çatlaklarından gazın geceleri dışarı sızdığını öne sürer. NASA ekibinin 2021'de yaptığı ilginç bir zamanlama analizi de düğümü kısmen açtı: Curiosity ölçümlerinin büyük kısmını güneş batıp termal rüzgârların durduğu gece saatlerinde yaparken, TGO uydusu güneş ışığına ihtiyaç duyduğu için yalnızca şafak ve alacakaranlıkta gündüz üst katmanlarından ölçüm alabiliyordu. Yani gece soğuk krater tabanında birikip yoğunlaşan ince metan tabakası, sabah güneşinin yarattığı konveksiyon rüzgârlarıyla hızla dağılıp seyreldiği için birkaç kilometre yukarıdaki TGO uydusunun algılama eşiğinin altına düşüyor olabilir.

Jeokimyasal ve kuşkucu kanat ise canlılığa hiç ihtiyaç duymayan iki yol gösteriyor: birincisi, yeraltında derinlerde sıvı su ile olivin minerallerinin tepkimesi (serpantinizasyon) sonucu oluşan tamamen cansız (abiyotik) metanın mikro depremler ve mevsimsel basınç değişimleriyle çatlaklardan sızması; ikincisi ise doğrudan Curiosity'nin kendi içindeki SAM (Sample Analysis at Mars) lazer spektrometresinin karasal kalibrasyon artığı ya da gezici tekerleklerinin ezdiği kayalardan çıkan sıkışmış eski gaz kesecikleri. Ayrıca metanın güneş ışığıyla değil, Mars'ın sert toz fırtınalarında sürüklenen kuvars tanelerinin yarattığı elektrostatik kıvılcımlar ve yüzeydeki peroklorat tuzlarıyla saatler içinde oksitlenip parçalanması da olası bir kimyasal süpürme mekanizması olarak tartışılıyor.

Ayrıca Curiosity'nin tekerleklerinin geçtiği krater zemininde oksijen ölçümlerinin de mevsimsel olarak beklenmedik şekilde oynadığını göstermesi, yüzeydeki bilinmeyen bir kimyasal reaksiyon zincirinin metanla bağlantılı olabileceği şüphesini güçlendirdi. Şimdilik Mars yüzey gözlemleri ile Europa ve derin uzay astrobiyoloji dosyaları açık kalmaya devam ediyor; kesin yanıtı muhtemelen karbon izotop oranlarını ($^{12} ext{C}/^{13} ext{C}$) çok daha yüksek hassasiyetle ölçebilecek yeni nesil Mars sondaları veya Perseverance'ın Jezero Krateri'nden toplayıp mühürlediği kaya çekirdekleri Dünya laboratuvarlarına ulaştığında alacağız.