Nag Hammadi Kütüphanesi

Nag Hammadi Kütüphanesi, Aralık 1945'te Yukarı Mısır'daki Nag Hammadi kasabası yakınlarında (Cebel et-Tarif kayalıklarının dibindeki mağara ve mezarlık alanında) Muhammed Ali es-Semmân adlı bir Mısırlı köylü ve kardeşleri tarafından gübre toprağı kazarken mühürlü büyük bir kil küp içerisinde tesadüfen keşfedilen 13 adet deri ciltli antik papirüs kodeksinden oluşur. Koleksiyon, toplamda bazıları mükerrer 52 ayrı metni içermekte olup erken dönem Hristiyanlık ile Geç Antik Çağ felsefe tarihini kökten aydınlatan en önemli arkeolojik buluntulardan biri sayılmaktadır.

M.S. 4. yüzyılda Yukarı Mısır'da konuşulan Kıptîce diline çevrilip kopyalandığı belirlenen bu kodekslerin, aslında M.S. 2. ve 3. yüzyıllarda Yunanca kaleme alınmış erken dönem Gnostik metinlerin tercümeleri olduğu anlaşılmıştır. Araştırmacıların güçlü görüşüne göre eserler, İskenderiye Başpiskoposu Athanasius'un 367 yılında yayımladığı ve kanon dışı (apokrif) kitapların imha edilmesini emreden paskalya mektubunun ardından yakındaki Pahomius manastırından rahipler tarafından yok edilmekten kurtarılarak toprağa gömülmüştür.

İçerdiği Metinler ve Tarihsel Önemi

Daha önce yalnızca ortodoks kilise babalarının (İrenaeus ve Tertullianus gibi) karşıt polemiklerinden dolaylı biçimde bilinen Gnostik düşüncenin doğrudan kendi özgün sesini ortaya koyan kütüphane; Tomas İncili, Filipus İncili, Hakikat İncili, Yuhanna'nın Gizli Kitabı (Apokrifonu), Arkonların Tabiatı ve Platon'un Devlet eserinden bir Kıptîce çeviri parçasını içerir. Özellikle Tomas İncili, mucize veya çarmıh anlatısı içermeksizin İsa'ya atfedilen 114 hikmetli sözden (logia) oluşan bir derleme olmasıyla İncil araştırmalarında devrim yaratmıştır.

Çalkantılı bir kaçakçılık sürecinin ardından kurtarılan el yazmaları günümüzde Kahire'deki Kıptî Müzesi'nde korunmaktadır. Keşfin tarihçesi ve erken Hristiyanlık üzerindeki etkileri, Nag Hammadi Kütüphanesi (1945) konusunda ele alınmaktadır.