Bişr-i Hâfî

Ebû Nasr Bişr bin el-Hâris el-Mervezî (y. 767–841), yaygın olarak bilinen adıyla Bişr-i Hâfî, Horasan'ın Merv şehrinde doğup Bağdat'ta yaşamış erken dönem İslam sûfîlerinden, zühd ekolü temsilcilerinden ve güvenilir hadis ravilerindendir. Arapçada "yalınayak" anlamına gelen el-Hâfî lakabı, tevazu ve dünya nimetlerinden uzaklaşma göstergesi olarak ömrünün büyük kısmını ayakkabısız geçirmesinden ya da bir rivayete göre tövbesi sırasında ayakkabısını tamircide bırakıp yalınayak yürümesinden kaynaklanır.

Gençliğinde varlıklı ve eğlenceye düşkün bir hayat sürdüğü, ancak sokakta çamurlar içinde bulduğu ve üzerinde Allah'ın adının yazılı olduğu bir kâğıdı temizleyip güzel kokular sürerek yüksek bir yere koyması üzerine gece rüyasında aldığı ilhamla tövbe ettiği aktarılır. Tövbesinin ardından Bağdat'ta dönemin en seçkin hadis ve fıkıh meclislerine katılmış; Ali bin Haşrem, Fudayl bin İyâz ve dayısı Ma'rûf-i Kerhî gibi isimlerden ilim ve irfan almıştır. Ahmed bin Hanbel dahi hadis ve zühd konularında onun takvasını ve dürüstlüğünü övmüştür.

Zühd Anlayışı ve Edebiyat Geleneği

Bişr-i Hâfî, hadis rivayetinde titizliğiyle bilindiği gibi şöhretten ve halkın aşırı övgüsünden sakınma konusunda da son derece hassastı; bu nedenle vefatından önce rivayet ettiği hadis kitaplarının toprağa gömülmesini vasiyet ettiği rivayet edilir. Dünyaya karşı mesafeli ve içe dönük duruşu, Ferîdüddin Attâr, Sülemî ve Kuşeyrî gibi klasik müelliflerin eserlerinde tasavvufî arınmanın ve ihlasın temel sembollerinden biri olarak işlenmiştir.

Klasik Bağdat zühd ekolündeki tarihsel konumu ile Türkiye'deki popüler televizyon anlatılarında ona atfedilen mucizevî motifler arasındaki farklar, Bişr-i Hâfî ve Yalınayaklar Efsanesi konusunda tartışılmaktadır.