Fizik tarihinin insan aklıyla en fena taşak geçen deneyi nedir diye sorsanız, açık ara Kim, Kulik ve ekibinin 1999 yılında gerçekleştirdiği "Gecikmeli Seçim Kuantum Silgisi" (Delayed-Choice Quantum Eraser) deneyidir derim. Bu deney, klasik "çift yarık" deneyini öyle bir noktaya taşıdı ki, zamanın doğrusal aktığına inanan herkesin kafasını allak bullak etti amk!

Gözlemci Bilgiyi Silerse Ne Olur?

Çift yarık deneyinde fotonların bir yarıktan mı yoksa iki yarıktan birden mi geçtiğine (parçacık mı dalga mı) baktığınızda sistem çöküyor ve foton bir bilye gibi davranıyordu. Peki ya foton yarıklardan geçtikten sonra, dedektördeki rota bilgisini silerseniz ne olur?

İşte kuantum silgisi bunu yaptı: Foton yarıklardan geçip hedefine doğru yola çıktıktan sonra, fotonun hangi yoldan geçtiği bilgisi dolanık fotonlar ve prizmalar aracılığıyla silindi. Ve mucize gerçekleşti: Hedef ekranda yeniden dalga girişim deseni belirdi!

"Foton, gelecekte onun rotasının silineceğini sanki önceden biliyormuş gibi, geçmişe dönüp yarıklardan dalga olarak geçmeyi seçti!"

Geriye Dönük Render (Lazy Evaluation)

Yazılım geliştirmede "Lazy Evaluation" (Tembel Değerlendirme) diye bir kavram vardır: Bir değişkenin veya fonksiyonun sonucu, o sonuca gerçekten ihtiyaç duyulana kadar hesaplanmaz. İhtiyaç anında hesaplanır ve yerine konur.

Kuantum silgisi deneyi, evrenin tam olarak bu mantıkla çalıştığını ispatlıyor: Evren geçmişi baştan yazıp sabit tutmuyor! Sonuç bir gözlemci tarafından talep edilene kadar kuantum durumları olasılık bulutu olarak bekletiliyor. Gözlemci ekrana baktığı anda, sistem geriye dönük olarak en mantıklı geçmişi render edip önünüze koyuyor. Yani dün yaşadıklarınız bile, sadece bugün siz hatırlıyorsunuz diye render edilmiş olabilir!