Yörüngedeki İhtiyar Kurdun İntihar Dalışı

İnsanlığın evrene açılan gözü, karanlık uzayın derinliklerini ilk defa salonlarımıza kadar getiren o koca efsane Hubble, şu sıralar sessiz sedasız kafamıza doğru düşüyor.

Sosyal medyadaki bilim sayfaları tam olarak böyle başlık atıyor: "Hubble Dünya'ya çakılacak, NASA çaresizce özel şirketlere yalvarıyor!" İki saniyelik videoyu izleyen adam da sanıyor ki koca teleskop yarın sabah balkonuna düşecek, NASA binasında da alarmlar çalıyor, millet sağa sola evrak saçıyor.

Olayın panik soslu heyecan kısmı bir yana; gerçekten de gökyüzünde saatli bir bomba gibi işleyen bir yörünge mekaniği problemi var. Fakat işin aslına inip o "çaresiz çöküş" hikayesini deştiğinizde, karşınıza bir felaket filmi değil; uzay mühendisliğinin en acımasız ve aynı zamanda en zekice kurgulanmış emeklilik planı çıkıyor.

Gelin bu 11 tonluk efsanenin gökyüzündeki son kumarına beraber bakalım.

Yavaş Çekim Bir Düşüş: Neden Düşüyor Bu Alet?

Bir uydunun uzay boşluğunda sonsuza kadar döneceğini sananlar için ilk şok burada başlıyor. Hubble 500 küsur kilometre irtifada dönüyor olsa da orası tam anlamıyla "hiçlik" değil. Atmosferin ekzosfer denen o aşırı seyrek, mikroskobik gaz tabakası orada hâlâ varlığını sürdürüyor.

• Sürtünme (Orbital Decay): Hubble saatte yaklaşık 27.000 kilometre hızla dönerken bu seyrek atomlara çarpa çarpa sürekli enerji kaybediyor. Bu sürtünme teleskopu her yıl milim milim, metre metre Dünya'ya doğru çekiyor.
• Kendi Motoru Yok: En can alıcı detay bu; Hubble'ın kıçında kendini yukarı itecek, irtifa düzeltecek tek bir roket motoru ya da itici yakıt tankı bulunmuyor. Yani alet yörüngesini kendi başına düzeltme yeteneğine sahip değil.
• Mekiklerin Sonu: Eskiden Space Shuttle (Uzay Mekiği) görevleri vardı. Astronotlar gider, teleskopu mekiğin robot koluyla yakalar, bakımını yapar, sonra da mekiğin motorlarıyla Hubble'ı tutup 50 kilometre daha yukarı fırlatırdı. 2011'de uzay mekikleri emekliye ayrılınca Hubble gökyüzünde tamamen kaderine terk edildi.

Şimdi ise yolun sonu ufukta göründü. NASA'nın son yörünge analizleri, herhangi bir müdahale olmazsa teleskopun en geç 2033 veya 2034 civarında atmosfere kontrolsüz şekilde dalış yapacağını gösteriyor. Bunu durdurmak, yani o koca gövdeyi yeniden güvenli bir irtifaya tekmelemek için son tarih en geç 2032.

"2032 yılına kadar bir yükseltme (itki) yapılmazsa, Hubble Dünya'ya çakılacak. NASA'nın son analizine göre teleskop 2033 veya 2034 yılında atmosfere yeniden girebilir; bunu durdurmak için daha yüksek bir yörüngeye yükseltmenin en geç 2032 yılına kadar yapılması gerekiyor."

NASA Neden Özel Sektörün Kapısını Çaldı?

İşte meselenin sosyal medyada "NASA bitti, elin şirketlerine muhtaç kaldı" diye pazarlanan ama aslında uzay çağının yeni kuralını özetleyen kısmı.

NASA, 29 Ekim'de özel uzay şirketlerine (SpaceX, Blue Origin ve diğer ticari aktörlere) resmi bir talep göndererek kurtarma veya kontrollü imha planları istedi ve 30 Kasım'a kadar süre tanıdı.

NASA'nın masaya koyduğu opsiyonlar şunlar:

1. Yörünge Yükseltme (Re-boost): Ticari bir uzay aracı Hubble'a kenetlenecek, kendi iticilerini ateşleyip teleskopu 600 kilometre veya daha üzerine çıkaracak. Böylece Hubble'a en az 15-20 yıl daha ömür kazandırılacak.
2. Yörüngede Bakım ve Güncelleme: Kenetlenen araç sadece itmekle kalmayacak; arızalanan jiroskopları ve kameraları tamir edip donanımı tazeleyecek.
3. Kontrollü İntihar (De-orbit): Eğer kurtarmak çok maliyetli veya riskliyse, kenetlenecek bir itici modül teleskopu kontrollü şekilde Pasifik Okyanusu'nun ortasındaki uzay mezarlığına (Point Nemo) çakacak.

Ters Köşe: Bir Felaket Değil, Ticari Uzay Devrimi

Sosyal medyadaki felaket tellallığına bakarsan koca bir gökbilim abidesi göz göre göre heba ediliyor gibi duruyor. Ama madalyonun diğer yüzü bambaşka bir şeyi fısıldıyor.

Hubble 1990'dan beri görev yapıyor. İçindeki aynalar, sensörler ve mekanik parçalar defalarca dondu, kavruldu, kozmik radyasyona maruz kaldı. Zaten yerini James Webb gibi katbekat güçlü kızılötesi canavarlara bırakmış durumda. NASA'nın özel sektöre çağrı yapmasının asıl sebebi "çaresizlik" değil; yörüngede servis ve yakıt ikmali (in-orbit servicing) pazarını tetiklemek.

Hubble gibi paha biçilemez ve devasa bir hedef, özel şirketlerin otonom kenetlenme, yörüngede itki verme ve robotik bakım teknolojilerini kanıtlaması için tarihin en mükemmel vitrini. Yani bir teleskopun düşüşü, geleceğin uzay tamirhanelerinin ve uzay çekicilerinin doğuş biletine dönüşüyor.

Kısacası; gökyüzünden kafamıza metal yağmayacak. Ama önümüzdeki birkaç yıl içinde, bir roketin sessizce Hubble'ın arkasına yanaşıp o yaşlı kurdu kollarından tutup göğün daha da derinine fırlatışını canlı yayında izlemek, insanlığın gökyüzündeki en afili şovlarından biri olacak.