Apollo 10 astronotlarının Ay'ın karanlık yüzünde duyduğu o garip ıslık sesi

Geçenlerde NASA'nın 1969 yılına ait eski görev ses kayıtlarını karıştırırken karşıma Apollo 10 mürettebatının "uzay müziği" (outer-space music) diye andığı o tuhaf ses bandı çıktı. Açıkçası YouTube başlıklarında "Ay'ın arka yüzünde uzaylılarla karşılaştılar, NASA 50 yıl sakladı!" gibi tıklama tuzaklarıyla servis edildiği için başta hiç ciddiye almamıştım; ama orijinal görev transkriptini açıp ses kaydını kulaklıkla dinleyince insanın tüyleri yine de bir garip oluyor. Mayıs 1969'da—Apollo 11 inişinden yalnızca iki ay önceki son büyük tam provada—Thomas Stafford, John Young ve Eugene Cernan Ay'ın Dünya'ya dönük olmayan uzak yüzünün üzerinden geçerken, Dünya ile tüm telsiz bağlantıları yaklaşık bir saatliğine Ay'ın kütlesi nedeniyle tamamen kesilmişti.

İşte tam o mutlak radyo sessizliği kuşağında—Dünya'dan tek bir istasyonun bile ulaşamadığı noktada—üç astronotun kulaklıklarında aniden yükselip alçalan, neredeyse 1950'lerin bilimkurgu filmlerindeki theremin enstrümanına ya da elektronik bir ıslığa benzeyen tuhaf bir uğultu duyulmaya başlıyor. Ses kaydında Eugene Cernan şaşkınlıkla "Bu sesi duyuyor musun? Islık gibi... Gerçekten çok garip bir müzik bu!" diye soruyor; John Young ise gergin bir kahkahayla "Bunu kimseye söyleyelim mi bilmem, yoksa Dünya'da kimse bize inanmaz" karşılığını veriyor. Yaklaşık bir saat süren karanlık geçiş boyunca—özellikle Ay Modülü ayrılıp tekrar kenetlenmeye yaklaşırken ve istasyonlar arası iletişim kurulamazken—bu tuhaf ses birkaç kez yükselip kayboluyor ve ekip o kadar şaşırıyor ki bir sonraki yörünge turuna hazırlanırken bile hâlâ kulaklıktan gelen o tuhaf frekansı ve kaynağını tartışıyorlar.

Peki o ıslık gerçekte neydi ve gerçekten gizlendi mi? İşin arşiv gerçeğini kontrol ettiğimde iki net bilgiyle karşılaştım: birincisi, NASA bu görev transkriptlerini ve ses bantlarını aslında 1973 yılında—yani olaydan yalnızca dört yıl sonra—kamuya açmıştı; olayın "gizliydi, yeni sızdı" sanılmasının nedeni 2016'daki bir televizyon belgeselinin arşiv sesini ilk kez yüksek dramatik müzikle yayımlamasıydı. İkincisi ise Apollo 11 sırasında Komuta Modülü'nde tek başına beklerken aynı ıslık sesini duyup bunu 1974 tarihli Carrying the Fire kitabında açıkça anlatan Michael Collins'in, Apollo 15 astronotu Al Worden'ın ve radyo mühendislerinin açıklaması: Komuta Modülü "Charlie Brown" ile Ay yüzeyine yalnızca 15 kilometre kala ayrılan Ay Modülü "Snoopy"nin iki ayrı VHF telsiz vericisi aynı anda açık bırakıldığında ve taşıyıcı frekanslar birbirine çok yakın tutulduğunda, iki alıcı-verici arasında klasik bir "heterodin" (beat frequency) girişimi oluşuyor. İki uzay aracı yörüngede birbirine yaklaşıp uzaklaştıkça (Doppler kayması) ve anten yönleri değiştikçe bu radyo parazitinin frekans farkı tıpkı yükselip alçalan bir ıslık melodisi gibi inip çıkıyor; nitekim iki telsizden biri kapatıldığı an ses de anında kesiliyordu.

Daha sonradan görev sonrası değerlendirme brifinglerinde radyo teknisyenleri tam da bu durumu simüle etti: iki ayrı araçtaki VHF alıcı-vericilerinin taşıyıcı frekansları aynı kanala kilitlendiğinde, aradaki mesafe ve gövde yönelimi değişirken kulaklıklarda neredeyse birebir aynı perdeden "woo-woo" uğultusu üretiliyordu. Hatta Apollo 15 astronotu Al Worden bile yıllar sonra verdiği röportajlarda uzayda görev sırası dışında açıklanamayan bir yabancı varlık değil, tamamen teknik bir radyo yankısı duyduklarını doğruladı. Yine de teknik açıklaması bu kadar temiz ve somut olsa bile, Dünya'dan 380 bin kilometre uzakta, Ay'ın Dünya'yı hiç görmeyen karanlık tarafında süzülürken kulaklığından birdenbire yükselen o ürpertici melodiyi duyan üç insanın o anki şaşkınlığını dinlemek bence hâlâ uzay tarihinin en büyüleyici kayıtlarından biri ve Ay görevleri hakkındaki söylentilerin nasıl küçük bir teknik ayrıntıdan doğabildiğinin en iyi örneği.