Petra aslında dev bir mezarlık değil, çölün ortasındaki hidrolik kasaydı

Ürdün'ün dar ve kızıl kumtaşı kanyonu Siq'ten yürüyüp birdenbire Petra Antik Kenti'nin ünlü El-Hazne cephesiyle burun buruna geldiğinizde, ziyaretçilerin çoğunun aklından sadece tek bir şey geçer: "Bunu kayaya nasıl oymuşlar?" Oysa yılda sadece birkaç santimetre yağmur düşen çölün ortasında yirmi ila otuz bin kişilik bir başkenti yüzyıllarca susuz bırakmadan — hatta yüzme havuzları, süs fıskiyeleri ve yemyeşil bahçelerle donatarak — yaşatmak, kayaya Greko-Romen etkili saray cephesi yontmaktan çok daha çetin bir mühendislik problemiydi. Nabatealılar bu yüzden antik dünyanın en kurnaz kervan tüccarları olduğu kadar, suyun en zeki muhasebecileriydi.

Bölgedeki arkeolojik su haritalamaları, Nabatealıların doğaya karşı değil doğanın akış ritmiyle uyumlu dört katmanlı bir hidrolik sistem kurduğunu gösteriyor:

• Sel kontrolü ve yönlendirme tünelleri: Petra'nın etrafındaki çıplak kayalıklar kış fırtınalarında kanyon içini ölümcül duvar gibi basan ani sellere yol açıyordu. Nabatealılar Siq kanyonunun girişine 40 metrelik bir kaya yönlendirme tüneli ve taş baraj setleri yaparak hem ana yürüyüş yolunu selden korudu hem de tek bir damla ani yağmur suyunun boşa akmasını engelledi.
• Basınçlı seramik boru ağları: Kanyonun her iki duvarına keskiyle oyulmuş açık taş su kanallarının yanı sıra, birbirine erkekli-dişili geçmeli ve kireç harcıyla sıvanmış pişmiş toprak borular kullanarak suyu kilometrelerce uzaktaki Ain Musa kaynağından hassas bir yerçekimi eğimiyle (yüzde 2–4 meyil) şehrin merkezine, hamamlara ve Büyük Tapınak havuzlarına taşıdılar.
• Gizli sarnıç istihbaratı: Antik tarihçi Diodorus Siculus'un aktardığına göre Nabatealılar, çöl güzergahlarında sadece kendilerinin yerini bildiği dar şişe boyunlu dev yeraltı sarnıçları kazıyor, üzerlerini sıva ve çöl kumuyla kamufle ederek peşlerine düşen Antigonos'un Yunan ordularını susuzluktan geri çekilmeye mecbur bırakıyordu.
• Buhur ve baharat tekeli: Güney Arabistan'dan develerle gelen günlük (tütsü), mür ve Hint baharatlarının Gazze ile Şam limanlarına giden tüm kervan yolları bu gizli su ağının kontrolü altındaydı; Petra'nın 40 metrelik kaya cepheleri aslında o çöl vergisi ve su tekeliyle finanse edilmiş birer prestij vitriniydi.
• Şehir içi teraslama ve mikro tarım: Çevredeki vadilere örülen yüzlerce küçük taş set (check-dam), toprağın erozyonla akmasını önleyip suyu yeraltına emdiriyor, böylece çöl ortasında üzüm bağları ve meyve bahçeleri yetiştirilebiliyordu.

Sonradan Roma İmparatoru Traianus tarafından M.S. 106'da ilhak edildiklerinde bile Nabatealıların kurduğu su şebekesi Roma mühendisleri tarafından hayranlıkla kullanılmaya devam etti; ta ki M.S. 363 ve 551 depremleri boru hatlarını ve barajları kırıp kervan rotaları da deniz yoluna kayana kadar. Çölde bir yeraltı su ağı kurmadan yalnızca kaya oymacılığıyla imparatorluk olunamayacağını kanıtlayan bu toplum, aslında gizli kent efsanelerinin gerçeğe en yakın mühendislik karşılığıydı. Ed-Deyr (Manastır) gibi yüksek platolara oyulmuş cephelerin hemen altındaki dev taş sarnıçlar bugün hala çöl yağmurlarıyla dolabiliyor ve Petra'nın taş duvarları arasında suyun sesini aramayı bilenlere o kayıp mucizeyi hatırlatıyor.