1919 Paris odalarından Park Avenue’ye

New York’ta Park Avenue ile 68. Cadde’nin kesişiminde duran Harold Pratt House dışarıdan bakıldığında zarif bir erken 20. yüzyıl konağıdır. Ancak 1921’den beri bu binanın içinde şekillenen Dış İlişkiler Konseyi (CFR), modern Amerikan küresel stratejisinin en kalıcı mutfağı olarak kabul edilir. Hikâye 1919 Paris Barış Konferansı’nda başladı; ABD’li ve Britanyalı danışmanlar, savaş sonrası yeni düzeni kalıcı kılmak için devlet dışında ama devlete yakın iki bağımsız enstitü kurmaya karar verdi. Londra’daki ayak Chatham House oldu, New York’taki ayak ise eski Dışişleri Bakanı Elihu Root’un öncülüğünde CFR adını aldı.

Harold Pratt House’taki çalışma gruplarının gerçek işleyiş biçimi

Dış İlişkiler Konseyi’ni sıradan bir fikir kulübünden ayıran mekanizma "Study Group" adı verilen çalışma gruplarıdır. Belirli bir bölge veya kriz (örneğin 1950’lerde nükleer caydırıcılık, 1970’lerde petrol diplomasisi veya 2000’lerde Çin’in Dünya Ticaret Örgütü’ne girişi) üzerine kurulan bu küçük masalarda yirmi otuz akademisyen, emekli general, banka ekonomisti ve gazeteci aylarca kapalı toplantılar yapar. Dışarıya sızmayan bu hazırlıkların sonunda ortaya çıkan politika metinleri, kısa süre sonra Washington’daki yeni yönetimin resmî ulusal güvenlik belgelerinde kelime kelime kendine yer bulur.

1921’de kurulan Dış İlişkiler Konseyi’nin (CFR) ilk onursal başkanı ve eski ABD Dışişleri Bakanı Elihu Root.
1921’de kurulan Dış İlişkiler Konseyi’nin (CFR) ilk onursal başkanı ve eski ABD Dışişleri Bakanı Elihu Root.

Devlet içinde değil ama devletin aklında

CFR’ı ilginç kılan şey gizli bir tarikat olması değil, tam tersine Amerikan devlet aygıtıyla kurduğu görünür ama denetimsiz simbiyotik ilişkidir:

  • Foreign Affairs etkisi: Kurumun 1922’de çıkarmaya başladığı Foreign Affairs dergisi, Soğuk Savaş’ı başlatan “çevreleme” (containment) doktrinini George Kennan’ın 1947 tarihli ünlü “X” makalesiyle dünyaya duyurdu.
  • Döner kapı geleneği: Cumhuriyetçi ya da Demokrat fark etmeksizin neredeyse her ABD yönetiminde Dışişleri, Savunma ve CIA kadrolarının büyük bölümü CFR çalışma gruplarından geçmiştir.
  • Sermaye ve medya bağı: Wall Street hukukçuları, petrol şirketleri ve büyük gazete editörleri aynı yuvarlak masa toplantılarında buluşur.

Dolayısıyla burada gizli dünya hükümeti masalları aramaya gerek yok; çünkü güç zaten Harold Pratt House’un kravatlı çalışma gruplarında açıkça kurumsallaşmış durumda.

War and Peace Studies projesinden bugünkü lobi ağına

Dış İlişkiler Konseyi’nin ABD devletiyle kurduğu bağların en somut belgesi İkinci Dünya Savaşı yıllarındaki War and Peace Studies programıdır. ABD daha resmen savaşa girmeden 1939 sonbaharında CFR uzmanları, Dışişleri Bakanlığı için savaş sonrası dünyanın ticaret alanlarını, sömürge paylaşımını ve uluslararası finans kuruluşlarını (sonradan IMF ve Dünya Bankası’na dönüşecek yapıları) haritalayan yüzlerce gizli memorandum hazırladı. Rockefeller Vakfı tarafından finanse edilen bu raporlar, Amerikan devletinin bizzat dış politika planlama departmanı gibi çalıştı.

CFR ile 1919 Paris Barış Konferansı’nda aynı fikirden doğan Londra’daki kardeş kurum Chatham House.
CFR ile 1919 Paris Barış Konferansı’nda aynı fikirden doğan Londra’daki kardeş kurum Chatham House.

Soğuk Savaş boyunca ve 2000’li yıllarda da bu yapı değişmedi; bugün yaklaşık beş bin civarında bireysel ve kurumsal üyesi bulunan CFR’ın mütevelli heyetinde eski CIA başkanları, Wall Street bankacıları, Savunma Bakanlığı müsteşarları ve büyük televizyon ağlarının yöneticileri yan yana oturur. Eleştirmenlerin işaret ettiği temel sorun gizli şifreler değil, devlet politikalarının demokratik meclis denetiminden kaçırılarak bu kapalı "uzlaşı koridorlarında" olgunlaştırılmasıdır.