1972’de Hollanda’daki Bilderberg toplantısında David Rockefeller’ın aklında tek bir boşluk vardı: masada yalnızca Amerikalılar ve Avrupalılar oturuyordu, oysa Japonya dünya ekonomisinde dev bir güce dönüşmüştü. Bir yıl sonra, 1973’te siyaset bilimci Zbigniew Brzezinski ile birlikte Kuzey Amerika, Batı Avrupa ve Japonya’dan iş insanlarını, akademisyenleri ve siyasetçileri aynı çatı altında toplayan Üçlü Komisyon’u (Trilateral Commission) kurdu.

İlk bakışta sıradan bir politika danışma ağı gibi görünüyordu; ta ki 1975’te yayımladıkları The Crisis of Democracy raporu tartışma koparana kadar. Raporda Samuel Huntington ve arkadaşları, 1960’lardaki kitlesel hak taleplerinin Batı demokrasilerinde “aşırı demokrasi” yarattığını ve yönetimlerin karar alabilmesi için toplumsal taleplerin dizginlenmesi gerektiğini savunuyordu. Bu satırlar doğal olarak “elitlerin demokrasiye tahammülü yok” eleştirilerinin baş dayanağı oldu.

1975 "Demokrasi Krizi" raporu ve uluslararası sermayenin yeni mimarisi

Üçlü Komisyon’u tarihsel açıdan bu kadar önemli kılan şey sadece Carter dönemindeki bakan atamaları değil, 1973–1976 arasında ürettiği kapsamlı politika metinleridir. 1973 Ekimindeki Yom Kippur Savaşı ve Arap petrol ambargosu Batı ittifakını sarstığında, Avrupa ülkeleri kendi başına petrol anlaşmaları imzalamaya yönelmiş ve Amerikan dolarının merkezî rolü sorgulanmaya başlanmıştı. David Rockefeller’ın kurduğu üç ayaklı masa tam bu parçalanmayı önlemek için üç sanayi bölgesinin bankacılarını, dışişleri bürokratlarını ve medya yöneticilerini aynı stratejik çerçevede tutmayı hedefliyordu.

Ancak kurumu yıllar boyu tartışmalı kılan asıl metin, Michel Crozier, Samuel Huntington ve Joji Watanuki’nin kaleme aldığı 1975 tarihli The Crisis of Democracy raporu oldu. Raporda 1960’lardaki öğrenci hareketleri, sendikal grevler ve azınlık hakları taleplerinin devlete aşırı yük bindirdiği savunularak "demokrasinin işleyebilmesi için bir miktar apati ve otoriteye saygı gerektiği" ileri sürülüyordu. Siyaset bilimi çevrelerinde bu soğuk teknokratik dil haklı olarak elitizmin manifestosu diye ağır biçimde eleştirildi.

Asıl fırtına ise 1976 ABD başkanlık seçimlerinin ardından koptu. Komisyon üyesi olan pek tanınmamış Georgia valisi Jimmy Carter başkan seçildi; ardından Brzezinski Ulusal Güvenlik Danışmanı, Cyrus Vance Dışişleri Bakanı, Michael Blumenthal Hazine Bakanı, Harold Brown ise Savunma Bakanı oldu. Carter kabinesinin neredeyse yirmi kilit ismi aynı üç yüz kişilik özel kulübün üyeleri arasından çıkmıştı.

Jimmy Carter yönetimindeki Trilateral yoğunlaşması ve küresel politika

Üçlü Komisyon’un 1973–1977 dönemindeki yükselişi, modern Amerikan dış politikasında bir düşünce ağının devlet aygıtına nasıl eklemlenebileceğini gösteren ders kitabı örneğidir. David Rockefeller ve Chase Manhattan Bankası çevresi, Bretton Woods sisteminin çöküşü ve 1973 petrol krizi sonrasında ABD, Batı Avrupa ve Japonya’nın tek taraflı ticaret savaşlarına girmesinden endişe ediyordu. Zbigniew Brzezinski’nin kaleme aldığı ilk dönem çalışma raporları, ulus devletlerin egemenlik reflekslerini yumuşatıp küresel finans ve hammadde dolaşımını ortak regülasyonla yönetmeyi öneriyordu.

1976’da daha birkaç yıl öncesine kadar ulusal çapta pek tanınmayan Jimmy Carter aday olduğunda, Komisyon üyesi olması ona Wall Street ve dış politika seçkinleri nezdinde anında "güvenilir" etiketi kazandırdı. Seçim zaferinin ardından Başkan Yardımcısı Walter Mondale, Dışişleri Bakanı Cyrus Vance, Savunma Bakanı Harold Brown, Hazine Bakanı Michael Blumenthal ve Ulusal Güvenlik Danışmanı Zbigniew Brzezinski dahil yaklaşık yirmi üst düzey atamanın aynı listeden çıkması, 1980 seçimlerinde Cumhuriyetçi Ronald Reagan cephesinin bile sıkça eleştirdiği bir siyasi malzemeye dönüştü.

Elbette komisyon üyeleri tek merkezden emir alan robotlar değildi; örneğin İran İslam Devrimi ve Sovyetlerle SALT-II müzakereleri sırasında Vance’in diplomasi kanadıyla Brzezinski’nin sertlik yanlısı kanadı birbirine açıkça düştü. Fakat asıl mesele her konuda anlaşmaları değil, sıradan seçmenin önüne gelen "alternatif adayların" neredeyse tamamının aynı dar ideolojik havuzdan süzülmüş olmasıydı.

Elbette komisyon üyeleri tek sesli bir gizli konsey gibi hareket etmiyordu; Vance ile Brzezinski’nin İran ve Sovyetler politikasında sık sık çatıştığı biliniyor. Yine de Bilderberg veya Komite 300 tartışmalarında olduğu gibi burada da göze çarpan gerçek şu: seçim sandığından önce kadroları pişiren ağlar, demokraside kimin “devlet adamı” sayılacağının çerçevesini çok önceden çiziyor.