Efsanevi Loch Ness Canavarı

Loch Ness dosyasını tek bir fotoğrafa indirgemek kolay. Ama o fotoğrafın ardında gazete arşivleri, film kayıtları, göl taramaları, tanıklar ve birbirine hiç benzemeyen yorumlar var. Loch Ness’te ne görüldüğünü merak ediyorsak önce bunları aynı torbadan çıkarmak gerekiyor. Çünkü “Nessie’nin fotoğrafı” diye paylaşılan her görüntünün ayrı bir geçmişi var.

1933’te büyüyen ilgi, 1934’te dünyaya yayılan fotoğraf

Bugünkü büyük ilgi dalgası 1933’teki haberlerle hızlandı. Ertesi yıl yayımlanan, uzun boyunlu küçük bir başı suyun üzerinde gösteren fotoğraf ise neredeyse canavarın kimliği oldu. Fotoğrafın Robert Kenneth Wilson gibi bir doktorla ilişkilendirilmesi de güven duygusunu artırdı. Bu yüzden “cerrahın fotoğrafı” adı yerleşti. Fakat bu kayıt ne ilk Nessie anlatısıydı ne de bütün tanıkların gördüğünü söylediği şeyin ortak görüntüsü.

NOVA’nın fotoğrafın geçmişini izleyen dosyası, araştırmacılar Alastair Boyd ve David Martin’in ulaştığı açıklamayı anlatıyor: Küçük bir model ve oyuncak denizaltıyla kurulmuş bir düzenek. Christian Spurling’in 1994’te kamuoyuna yansıyan anlatımı, bu meşhur görüntünün sahneleme geçmişini ortaya koydu.

Burada ilginç bir ayrıntı var. Boyd, fotoğrafın hikâyesini ortaya çıkarırken gölde kendisinin gördüğünü söylediği varlığa inancını bırakmadı. Yani dosyanın içinden gelen bir araştırmacı, sevilen bir kanıtı eleştirebiliyor. Her fotoğrafı savunmadan da Nessie’yi araştırmaya devam etmek mümkün.

Arşivde sadece bu kare yok

• 1933 haberleri: Göldeki ve kıyıdaki karşılaşmaların geniş basına taşındığı dönem.
• 1934 araştırmaları: Fotoğrafın yanında, gölü izlemek için düzenlenen girişimler de var.
• 1960 Tim Dinsdale filmi: Uzun boyunlu bir portreden çok, uzaktan çekilmiş hareket ve su izi üzerine tartışılan bir kayıt.
• Sonraki göl taramaları: Görüntü ile su altından alınan verinin aynı şeyi gösterip göstermediği sorusu.

Loch Ness Project’in kronolojisi bu farklı kayıtları tarihleriyle takip etmek için iyi bir başlangıç. Bir videoyu “geçen hafta çekildi” diye sunan paylaşım yerine, ilk yayımına ve çekim koşullarına ulaşınca tartışma değişiyor. Mesafe, ışık ve kameranın durduğu yer bazen görüntünün kendisi kadar önemli.

Göle DNA testi yapıldığında ne arandı?

Neil Gemmell’in ekibinin 2018’de topladığı su örnekleriyle yapılan çevresel DNA çalışması, gölde hangi canlıların izlerinin bulunduğunu araştırdı. 2019’da açıklanan sonuçlarda yılan balığı DNA’sı dikkat çekti. Buradan “dev yılan balığı bulundu” sonucu çıkmıyor; DNA miktarı hayvanın boyunu vermiyor. Çevresel DNA bir canlıyı kamerayla görmekten farklı bir yöntem.

Projenin yöntem ve sonuç değerlendirmesi, örnekleme sınırlarını da tartışıyor. Belirli bir örnekte iz bulamamakla bütün gölün her anını gözlemek aynı şey değil. Buna karşılık bilinmeyen büyük bir hayvan iddiasının da yalnızca “belki gözden kaçtı” sözünden daha fazla malzemeye ihtiyacı var.

Nessie arşivinin çekici tarafı, bütün kayıtların aynı yere çıkmaması. Bir fotoğrafın geçmişi aydınlanıyor, başka bir filmin yorumu tartışılıyor, bir tanığın anlattığı şekil bambaşka oluyor. Stronsay kıyısına vuran kalıntıda elde kemik parçaları vardı; burada çoğunlukla kısa süre görülen bir şeyin görüntüsü var. İkisinde de asıl değer, kayıtları birbirine eklerken aradaki farkları kaybetmemekte.

Konuyla ilgili görseller

Görsel açıklamaları, kaynaklar ve lisanslar

1. Loch Ness pano.jpg — Eusebius. CC BY 3.0. WebP biçimine dönüştürüldü; oranı korunarak en fazla 1400 piksel genişliğe ölçeklendi.
   İskoçya'daki Loch Ness gölü. Efsanevi canlının varlığına ilişkin bir kanıt değildir.
2. P-SCO Urquhart Castle at Loch Ness Pano.jpg — Hansueli Krapf. CC BY-SA 4.0. WebP biçimine dönüştürüldü; oranı korunarak en fazla 1400 piksel genişliğe ölçeklendi.
   İskoçya'daki Loch Ness gölü. Efsanevi canlının varlığına ilişkin bir kanıt değildir.