Tarihte yalnızca tek bir insan hem Adolf Hitler'den İkinci Sınıf Demir Haç madalyası hem de Britanya Kralı VI. George'dan İmparatorluk Nişanı (MBE) almıştır. Üstelik bu kişi ne profesyonel bir askeri akademi mezunuydu ne de soğukkanlı bir suikastçıydı; II. Dünya Savaşı öncesinde Barselona'da tavuk çiftliği işletip başarısız olmuş, küçük bir otelde resepsiyonistlik yapmış, İspanya İç Savaşı'nın yıkımını görüp hem faşizmden hem Stalinizmden nefret etmiş sıradan bir Katalandı: Joan Pujol García, yani gizli MI5 arşivlerindeki kod adıyla Ajan Garbo.

İspanyol genç adamın hiçbir askeri eğitimi olmadan II. Dünya Savaşı'nın en kanlı cephesinin kaderini masa başında nasıl değiştirdiği beş şaşırtıcı aşamada şekillendi:

  1. İngilizlerin reddi ve tek kişilik tiyatro: 1941 başında Madrid'deki İngiliz Büyükelçiliğine gidip "Müttefikler için gönüllü casus olmak istiyorum" dedi ama hiçbir referansı olmadığı için kapıdan çevrildi. Bunun üzerine vazgeçmek yerine Alman İstihbaratı Abwehr'e başvurup kendini Londra'da ticari bağlantıları olan fanatik bir Nazi taraftarı İspanyol diplomat olarak tanıttı ve hemen kabul edilip eğitildi.
  2. Lizbon'da kurulan hayali casus ağı: Almanlar onu gizli mürekkep ve bir miktar nakitle İngiltere'ye gitmekle görevlendirince Pujol aslında Londra'ya hiç gitmedi; tarafsız Lizbon'da küçük bir otele kapandı. Elindeki eski İngiliz tren tarifeleri, Londra şehir haritaları, turist rehber kitapları ve gazetelerle sanki Britanya'da yaşıyormuş gibi raporlar yazdı. Kısa sürede Almanların parasıyla maaşa bağladığı ama gerçekte hiç var olmayan 27 hayali alt ajan (Galli bir milliyetçi, Venezuelalı bir memur, hatta İskoçya'da bir denizci) yarattı.
  3. MI5'ın şaşkınlığı ve devreye girişi: İngiliz karşı istihbaratı, kendi adalarında gerçekte var olmayan bir Nazi casus ağının Almanlara gönderdiği radyo mesajlarını deşifre edince Londra'da büyük bir alarm çaldı. Nihayet Lizbon'daki Pujol Amerikan elçiliği üzerinden kendini ihbar edip temas kurduğunda İngilizler bu adamın hayal gücüne hayran kaldı, onu karısıyla birlikte gizlice Londra'ya getirdi ve tarihin en iyi oyuncusuna yaraşır "Garbo" (Greta Garbo'dan) kod adını verdi.
  4. Normandiya'nın kaderini değiştiren aldatmaca (Fortitude): Haziran 1944 Normandiya Çıkarması yaklaşırken Garbo, Alman kurmaylarına General Patton komutasında Pas-de-Calais kıyılarında dev bir Amerikan ordusunun beklediği bilgisini işledi. Çıkarma sabahı sahte ihbar mesajını bilerek birkaç saat geç ulaştırdı ki "Almanlar neden vaktinde haber vermedin" diye şüphelenmesin; ertesi günse Normandiya'nın sadece bir "şaşırtmaca" olduğuna ve asıl büyük çıkarmanın Calais'ye yapılacağına Hitler'i ikna etti.
  5. Sahte ölüm ve Venezuela sürgünü: Savaş bittikten sonra hayatta kalan fanatik Nazilerin intikamından korunmak için MI5 desteğiyle 1949'da Angola'da sıtmadan öldüğü duyuruldu; oysa Pujol gizlice Venezuela'nın Lagunillas kasabasına yerleşip neredeyse kırk yıl boyunca bir kitapçı ve hediyelik eşya dükkânı işletti ve ancak 1984'te hayatta olduğu ortaya çıktı.
Normandiya Çıkarmasının mimarlarından çift taraflı casus Joan Pujol García'nın arşiv portresi
Normandiya Çıkarmasının mimarlarından çift taraflı casus Joan Pujol García'nın arşiv portresi

Alman Yüksek Komutanlığı Normandiya'da müttefik askerleri sahile çıkarken iki güçlü panzer tümenini haftalarca Pas-de-Calais'de çakılı bırakıp cepheye sürmediğinde, sahadaki binlerce askerin hayatı tek bir masabaşı yazarının kusursuz senaryosuyla kurtulmuştu. Nasıl ki Bletchley Park'taki şifre kırıcılar hakkında Enigma'yı çözen ekip çalışması savaşı kısaltan kilit güçtüyse, sahadaki istihbarat oyununda da Garbo'nun yarattığı o dev gölge ordusu Müttefiklerin Avrupa kapısını açtı.

Ajan Garbo'nun aldatma operasyonuyla doğrudan koruduğu Haziran 1944 Normandiya Çıkarması Omaha Sahili
Ajan Garbo'nun aldatma operasyonuyla doğrudan koruduğu Haziran 1944 Normandiya Çıkarması Omaha Sahili

Üstelik Garbo hayali ajanlarından biri "öldüğünde" Almanlardan dul eşine tazminat bile bağlatıp kurmaca karakterinin yasını tutturacak kadar ileri gitmiş, hatta İngiliz gazetesine sahte bir ölüm ilanı verdirerek Abwehr şeflerinin güvenini perçinlemişti. Bu hayali casuslardan biri de İskoçya veya Galler'de görev yapan ve sürekli Londra'daki hayali subaylardan bilgi sızdırdığı izlenimi verilen hayali ajan ağıydı; savaş boyunca Garbo Almanlara tam 500'ü aşkın detaylı telgraf ve mektup gönderdi, her biri MI5 ve Bletchley Park stratejistleri tarafından özenle harmanlanmış yarı-doğru askerî verilerle örülüydü. 1984'te tarihçi Nigel West tarafından Venezuela'da bulunup kırk yıl sonra Normandiya plajlarına onur konuğu olarak davet edildiğinde, bir zamanlar kendisini öldü bilen meslektaşları ve eski askerler tarafından ayakta alkışlandı. Tarihin gelmiş geçmiş en tuhaf casusu ne tek bir kurşun sıktı ne de bir insana fiziksel zarar verdi; tıpkı yüzyılların sahte kimlik ve çift hayat gizemleri arasında parlayan en insani istisna gibi, sadece kalemle, haritalarla ve inandırıcı bir tiyatroyla dünya savaşının gidişatını değiştirdi.