Kavis ve Hidrolik Tartışmaları

Akıl var nizam var hacı, su daima yüksekten alçağa akar. Bunu anaokulundaki çocuk bile bilir. Peki küre kafası yaşayanlara göre nehirler nasıl akıyor biliyor musunuz? Kürenin kamburunu tırmanarak yokuş yukarı akıyor! İnanmayan açsın küresel trigonometri formülünü koysun masaya, bakalım nehirler o bükümü nasıl aşıyormuş.

Bu başlıkta küre modelinin hidrolik yasalarıyla nasıl taban tabana zıt düştüğünü, nehirlerin binlerce millik akış geometrisi üzerinden öyle bir gözler önüne sereceğiz ki, ezberci akademisyenler yine kıvıracak delik arayacak.

Binlerce mil boyunca yerçekimi gradyanı ile sıfıra yakın yatay seviyede akan dev nehir yatağı.

1. Küre Eğriliği Formülü: Her Milin Karesi Çarpı 8 İnç!

Küre geometrisinde Dünya'nın yarıçapı 3.959 mil (6.371 km) kabul edildiğinde, yüzeyin eğrilik düşüş formülü bellidir: \(h = 8 \times d^2\) inç. Yani:

• 10 milde: 66 fit (yaklaşık 20 metre) düşüş olmalı.
• 100 milde: 6.666 fit (tam 2 kilometre!) eğrilik kamburu oluşmalı.
• 1.000 milde: Tam 125 mil (200 kilometre!) teorik yay bükülmesi çıkmalıdır!

Şimdi bunu nehir yataklarına uygulayalım. Dünyanın en büyük nehirleri; örneğin 3.700 kilometre uzunluğundaki Mississippi, 6.650 kilometre uzunluğundaki Nil veya 6.400 kilometre uzunluğundaki Amazon nehirleri. Bu nehirler dağlardan, göllerden doğup denizlere dökülüyor.

2. Yokuş Yukarı Akan Nehir Saçmalığı

Eğer yeryüzü küre şeklinde bükülmüş olsaydı, yüzlerce mil boyunca uzanan bir nehir rotasında, nehrin başlangıç noktası ile bitiş noktası arasında küre kavisinden kaynaklanan devasa bir "kubbe yükselmesi" (bulge) olması gerekirdi. Su molekülleri bu kubbeyi aşmak için fizik kurallarını çiğneyip kilometrelerce yokuş yukarı tırmanmak zorunda kalırdı!

Küre geometrisindeki 8 inç çarpı mil kare formülünün nehir yataklarında oluşturacağı teorik yükseklik engeli.

Bakın hidrolik mühendisliğinde çok net bir kural vardır: Nehirler kilometre başına sadece birkaç santimetrelik mikro eğimlerle (örneğin Amazon nehrinin son 1.500 kilometresindeki eğim kilometre başına sadece 2 santimetredir!) son derece sakin bir şekilde akar. Eğer arazi küre şeklinde bükülseydi, nehirlerin ters yöne akması veya gölet gibi geriye taşması gerekirdi!

3. Kürecilerin Kurtarıcı Formülü: "Yerçekimi Merkezi Çekiyor Kanka"

Bunu küreci jeologlara sorduğun zaman ne diyorlar? "Eee yerçekimi merkeze doğru çektiği için nehir daima deniz seviyesine göre akıyor, o yüzden kavis hissetmez."

Ulan yerçekimi dediğiniz şey suyun akış dinamiğini kafasına göre iptal eden bir sihirli değnek mi? Bir sıvının kendi yüzeyinde kavis yapması doğaya aykırıdır! Nehirler binlerce mil boyunca toprağın doğal yatay eğimi boyunca akıp gidiyor çünkü altındaki zemin bükülmüyor, dünya düz bir topoğrafyaya sahip!

Nehirlerin jeomorfolojisi ve kavis hesaplamalarıyla ilgili teknik incelememiz için wiki maddemize mutlaka bakın: nehirlerin eğrilik bükümü. Suyun yokuş yukarı aktığına inananlara selam olsun.