İngiliz harita ve nivelman kurumu Ordnance Survey'in taş binalara kazıdığı referans işaretlerini (bench mark) ve dünya genelindeki demiryolu mühendisliği şartnamelerindeki "Datum Line" kanununu bilen her aklı başında insanın olayı anında çözdüğü o nihai delildir: Dünya genelindeki demiryolu seviyeleme standartları!

Hacı bakın, bu tartışmayı bitirecek şey boş laf değil, doğrudan yasal mevzuattır, mühendislik şartnamesidir. Bir demiryolu hattı döşenirken devletin bayındırlık bakanlığı mühendisten hangi hesapları ister, neleri çöpe atar hep beraber okuyalım.

Amerika Kıtalararası Demiryolu nun düzlüklerdeki inşası.
Kıtalararası demiryolu inşasında kullanılan yatay datum hattı ve ray tesviye çalışmaları.

1. İngiliz Parlamentosu ve "Datum Line" Kuralı

İngiltere'de 19. yüzyılda demiryolu çılgınlığı başladığında, Parlamento tüm demiryolu şirketlerine boyuna kesit planlarını (longitudinal sections) sunma zorunluluğu getirdi. Şartname çok açıktı:

"Tüm nivelman ölçümleri, hattın başlangıcından bitişine kadar çizilen yatay bir referans çizgisine (Datum Line) göre yapılacaktır. Bu Datum çizgisi, Newlyn limanındaki ortalama deniz seviyesini (ODN) temsil eder ve düz bir çizgi olarak kabul edilir."

İngiliz parlamento tutanaklarında görevli başmühendislere açıkça soruldu: "Yüz millik demiryolu hatlarının çiziminde Dünya'nın eğriliğini hesaba katıyor musunuz?"

Mühendislerin cevabı zabıtlara aynen geçti: "Kesinlikle hayır. Demiryolu seviyeleme planlarında yerküre eğriliği dikkate alınmaz; alınması halinde inşaat imkansız hale gelir ve rayların geometrisi bozulur."

2. 100 Millik Hatlarda 2 Kilometrelik Eksik Kavis!

Küre geometrisi ne diyor? 100 millik bir hat boyunca başlangıç ile bitiş arasında yaklaşık 6.600 fit (tam 2 kilometre!) eğrilik düşüşü olması gerekir!

İngiltere Ordnance Survey taş referans işareti (bench mark).
İngiltere Ordnance Survey harita dairesinin taş binalara oyduğu yatay referans işareti (bench mark).

Örneğin Londra'dan Birmingham'a uzanan 112 millik London and North Western demiryolu hattını düşünün. Küreye göre Birmingham'ın Londra'dan 2 kilometre aşağıda bir çukurda kalması veya hattın ortasında 2 kilometrelik bir tepe olması gerekirdi. Ama tren yolu boyunca inşa edilen istasyonlara, tünellere, viyadüklere bakın: Hepsi su terazisinin gösterdiği mutlak yatay düzleme oturtulmuştur!

3. Ordnance Survey Bench Mark İşaretleri

İngiltere'nin ulusal harita dairesi olan Ordnance Survey, ülke genelindeki tarihi kiliselerin, köprülerin taş duvarlarına yüz binlerce "Bench Mark" (ok şeklinde yatay çizgi) kazıdı. Bu işaretlerin özelliği nedir?

Hepsi optik nivelman dürbünü ve cıva terazisiyle birbirine bağlanmıştır. Yani bir sonraki nirengi noktasına bakarken optik düzlem yatay kabul edilir. Eğer Dünya küre olsaydı, her nivelman ölçümünde aletin gösterdiği düz çizgi ile küre yüzeyi arasında sapma artar ve bin millik ölçümde yüzlerce metrelik topoğrafik felaketler çıkardı!

Ama çıkmıyor! Çünkü yeryüzü düzdür. Raylar düzdür, su terazisi düzdür, trenler düz bir hatta seyahat eder. Bize okullarda ezberletilen dönen top masalına inanmak yerine, sahada çalışan mühendisin cetveline ve su terazisine inanın!

Dünya demiryolu nivelman şartnameleri ve teknik analizler için wiki maddemizi okuyun: demiryolu seviyeleme standartları. Belge ortada, yasa ortada. Tartışma bitmiştir.