Dünyanın dört bir yanındaki demiryolu mühendislerine, ray döşeme şeflerine ve harita mühendislerine gidip "Hacı siz bu rayları döşerken Dünya'nın küresel eğriliğini hesaba katıyor musunuz?" diye sorduğunuzda alacağınız o meşhur tarihi tebessümdür: Demiryolu mühendisliğinde yer küre eğriliğinin dikkate alınmaması!

Beyler gelin şu konuyu kahvehanedeki dayı mantığıyla değil, kapı gibi inşaat şartnameleriyle ve uluslararası demiryolu standartlarıyla inceleyelim. Bakalım yüz binlerce kilometrelik demiryolları küreye göre mi yapılmış, yoksa dümdüz bir zemine göre mi serilmiş?

1. 1.000 Millik Hatlar ve Kilometrelerce Eksik Kavis!

Yine o resmi küre eğriliği formülümüzü alıyoruz: \(h = 8 \times d^2\) inç. Bu formül küre modelinin resmi geometrisidir, inkar edemezler.

Şimdi devasa demiryolu ağlarını düşünün:

• Rusya'daki 9.289 kilometrelik Trans-Sibirya Demiryolu,
• ABD'yi bir uçtan diğer uca bağlayan binlerce millik Union Pacific Kıtalararası Demiryolu,
• Avrupa'daki yüzlerce kilometrelik hızlı tren (TGV, ICE) hatları.

Küre teorisine göre 100 millik bir hatta 2 kilometre kavis düşmesi gerekir. 1.000 millik bir transatlantik demiryolu hattında ise başlangıç ile bitiş arasında teorik olarak tam 125 mil (tam 200 KİLOMETRE!) kavis eğriliği olması lazımdır!

2. Saatte 200 Km Hızla Giden Tren Neden Uzaya Fırlamıyor?

Eğer yeryüzü küre olsaydı, saatte 150-200 kilometre hızla giden devasa bir trenin, o kürenin eğrilik kavisini takip edebilmesi için burnunun sürekli aşağıya doğru eğilmesi veya raylara aşağıya doğru bir kavis açısı verilmesi gerekirdi! Aksi takdirde tren teğet geçip düz bir çizgide uzaya doğru fırlamak zorunda kalırdı!

Peki demiryolu mühendisliği kılavuzlarında ne yazar? Açın Permanent Way Institution (PWI) el kitaplarını ve TCDD ray döşeme şartnamelerini okuyun: Ray döşenirken sadece ve sadece yerel topoğrafyanın yokuş eğimi (gradyan - binde kaç eğim olduğu) hesaplanır! Hiçbir zaman, hiçbir şartnamede "Dünya eğriliği payı" diye bir hesap yapılmaz!

3. Mühendislerin Evrensel Prensibi: Yatay Su Terazisi

Mühendisler ray döşerken optik nivelman aletlerini cıva terazilerine ve su terazilerine göre sıfırlarlar. Raylar arazinin üzerine dümdüz bir su terazisi düzlemi boyunca yerleştirilir. Bin millik hatta ne bir kavis verilir ne de küresel bükülme payı bırakılır!

Trenler de o rayların üzerinde yüzlerce yıl tıkır tıkır gidiyor. Eğer zemin küre şeklinde bükülmüş olsaydı, o trenler raylardan fırlar, köprüler yıkılır, tüneller birbirini tutmazdı! Demiryolları yeryüzünün düzlüğünün raylar üzerine kazınmış en net mühendislik ispatıdır.

Ray döşeme standartları ve mühendislik kılavuzlarının detaylı incelemesi için wiki sayfamızı okuyun: demiryolu mühendisliğinde küre eğriliği. Tren rayları yalan söylemez hacı.