Küre kafalı dostlarımız her tartışmada bize aynı klişeyle gelir: "Madem dünya düz, hani bunun resmi haritası nerede amk?" Yahu kör müsünüz birader? Adamlar haritayı almış, dünyanın en büyük küresel teşkilatı olan Birleşmiş Milletler'in (BM) resmi bayrağının tam ortasına basmış, yıllardır gözünüzün içine sokuyor; siz hâlâ okul koridorlarında döndürdüğünüz o mavi plastik kürelere bakıp mastürbasyon yapıyorsunuz!

1892 Alexander Gleason: "Olduğu Gibi" (As It Is)

Tarih 1892. Buffalo, New York'ta sivil mühendis Alexander Gleason, ABD Patent Ofisi'nden resmi onay alarak devasa bir harita yayınladı: "New Standard Map of the World - As It Is" (Dünyanın Yeni Standart Haritası - Olduğu Gibi). Harita ne gösteriyordu? Merkezde Kuzey Kutbu, etrafında dairesel olarak dizilmiş kıtalar ve tüm bu sistemi dışarıdan bir duvar gibi çevreleyen Antarktika buz kütlesi! Gleason haritanın kenarına açıkça not düşmüştü: "Bu harita hesaplamalarda küre modelinin tüm denizcilik hatalarını düzeltir; pratik ve bilimsel olarak doğrudur."

Şimdi gelelim 1945 yılına. İkinci Dünya Savaşı bitmiş, San Francisco'da Birleşmiş Milletler kuruluyor. Teşkilat için bir amblem tasarlanacak. Çıkan ambleme bakın: Merkezde Kuzey Kutbu, kıtalar aynı Gleason projeksiyonundaki gibi dışa doğru yayılmış ve etrafı zeytin dallarıyla çevrilmiş. Güney Kutbu diye tek bir kara parçası yok; sistemin bittiği sınır Gleason'ın çizdiği buz çemberinin tam kendisi!

"BM yetkililerine sorsanız 'Canım o sadece azimutal eşit uzaklık projeksiyonu' derler. Peki 200 ülke neden kendi sınırlarını küre şeklinde değil de düz dünya haritası üzerinde temsil etmeyi seçti?"

Havacılık ve Denizcilik Neden Bu Haritayı Kullanır?

Daha önce Piri Reis haritası konusunda da konuştuğumuz gibi, haritacılık sadece coğrafya değil, bir egemenlik ve saklama aracıdır. Bugün küresel uçuş rotalarını (özellikle Güney Yarımküre uçuşlarını) küre modeline oturttuğunuzda uçakların akıl almaz zikzaklar çizdiğini görürsünüz. Örneğin Santiago'dan Sidney'e giden bir uçak neden önce Los Angeles'a uğrar amk? Kürede dümdüz gitmesi gerekirken düz dünya haritasına baktığınızda o rotanın aslında cetvelle çizilmiş gibi dümdüz bir hat olduğunu anlarsınız.

Dünya Sağlık Örgütü'nden (WHO) Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü'ne (ICAO) kadar bütün küresel kurumların logoları Gleason'ın düz dünya modelini kullanır. Siz halka okullarda "dönen topaç" masalını yutturursunuz, askeri ve sivil navigasyonunuzu ise düzlem haritası üzerinden yönetirsiniz. Bu bir grafik tasarım tesadüfü değil, gerçeğin saklanarak göz önünde tutulması kuralıdır.