Annesine Bakmak İçin Peygamberle Görüşemeyen İtaat Abidesi İllüzyonu

Doksanların televizyon kuşağında en çok gözyaşı döktüren, "anne-baba hakkı" dendiği an her cami kürsüsünde, her sohbet halkasında ve her TGRT yapımında anında sahneye sürülen o meşhur figüre geldik: Veysel Karânî, yani asıl adıyla Yemenli Üveys bin Âmir el-Karanî.

Pazar sabahı ekranındaki o bilindik Yeşilçam/TGRT kurgusunu hatırlayın: Yemen’in çorak çöllerinde, sırtında yamalı bir deve tüyü hırka, gözleri yaşlı, garip bir çoban: Veysel. Tek derdi Medine’ye gidip Hz. Muhammed’i görmektir. Yaşlı ve kör annesinden binbir rica ile izin koparır, aylarca çölleri yürüyüp Medine’nin kapısına dayanır. Peygamberin evinin kapısını çalar; Hz. Aişe kapıyı açar ve "Resulullah az önce mescide/sefere çıktı" der.

İşte o an dramatik müzik zirve yapar: Veysel, sadece birkaç dakika beklese Peygamberi görecekken, "Annem bana sadece 'git ve dön' dedi, 'bekle' demedi" diyerek gözyaşları içinde kapıdan geri döner ve Yemen çöllerine doğru tekrar yürümeye başlar!

Yetmez; filmin devamında Uhud Savaşı’nda Peygamberin mübarek dişinin kırıldığını hisseden Veysel, "Peygamberimin dişi kırıldı, bana diş ne lazım" diyerek eline aldığı bir taşla kendi ağzındaki bütün dişleri tek tek kırar! Finalde ise vefat eden Peygamberimizin vasiyeti üzerine Hz. Ömer ve Hz. Ali bizzat Yemen çöllerine gidip o meşhur Hırka-i Şerif’i bu gariban çobana teslim ederler.

Televizyon başındaki kitleler hıçkıra hıçkıra ağlar: "Gördün mü bak, Peygamberi bile görmeden anasının sözünü dinledi, kendi dişlerini kırdı, hırkayı kaptı!"

Peki 7. yüzyılda yaşamış olan gerçek Üveys el-Karanî kimdi? Gerçekten tek işi deve güdüp kendi dişlerini taşla kıran pasif bir çoban mıydı, yoksa İslam tarihinin en kanlı iç savaşında bizzat kılıcını çekip iktidar gaspçılarına karşı savaşırken hayatını kaybeden bir direniş neferi mi?

Gelin, o duygusal şantaj perdesini yırtıp altındaki tarihsel gerçeğe bakalım.

Sahne Arkasındaki Gerçek Üveys: Çöl Çobanı mı, Kûfe'nin Devrimci Savaşçısı mı?

Tarihin güvenilir siyer ve tabakat kaynaklarını (İbn Sa'd, Belâzurî, Taberî gibi) açtığınızda, televizyondaki o miskin ve ağlak karakterin yerini bambaşka bir portre alır:

• Sıradan Bir Çoban Değil: Üveys, Yemen’in Murad kabilesinin Karan koluna mensup, dönemin Arap toplumunda son derece vakur, kimseye boyun eğmeyen, kabile aristokrasisinin kibrini reddeden bilinçli bir şahsiyettir. Kendi emeğiyle (çobanlık yaparak) geçinmesi, kimseye el açmama onurundan gelir.
• Medine’ye Gidememe Sebebi: Tarihsel kayıtlarda Medine’ye gidememesinin sebebi "Annem bana 5 dakika bekleme izni vermedi" gibi absürt bir bürokratik kural değildir. Yaşlı ve bakıma muhtaç olan annesinin yatalak olması, o dönemin şartlarında Yemen’den Medine’ye (yaklaşık 1500 km çöl yolu) gidiş-dönüşün aylar sürmesi ve annesini ölüme terk etmemek için gösterdiği insani ve vicdani sorumluluktur.
• Kendi Dişlerini Kırma Yalanı: Bu hikâye, İslam’ın temel fıkıh ve ahlak kurallarına taban tabana zıt olan, sonradan menkıbelere sokuşturulmuş uydurma bir efsanedir. İslam’da insanın kendi bedenine zarar vermesi (dişini kırması, kendini yaralaması) açıkça haramdır. Kaldı ki Hz. Muhammed böyle bir kendine zarar verme eylemini asla onaylamazdı. Bu motif, tıpkı İbrahim Ethem hikâyesinde olduğu gibi, Hint ve İran çileci (asketik) kültürlerinden İslam menkıbelerine sızmış bir "bedene eziyet etme" hastalığıdır.

Hırka-i Şerif ve "Üveysîlik" Tezgâhı: Tarikatların Büyük Ganimeti

Peki neden bu adamın etrafında böylesine devasa bir mitoloji örüldü? Çünkü tarikat ve ruhban sistemi için Üveys el-Karanî, bulunmaz bir altın anahtardı.

1. "Üveysîlik" İcadı: Tasavvuf tarihinde, hiçbir canlı hocadan ders almadan, "ruhani alemde ölmüş bir şeyhin veya peygamberin ruhuyla irtibat kurarak eğitim alma" yoluna Üveysîlik adı verilir. Bu kavram doğrudan Veysel Karânî’ye dayandırılır. Böylece herhangi bir tarikat şeyhi çıkıp "Bana rüyamda filanca ölmüş zat el verdi, yetki verdi" dediğinde, kimse "Sen kimden icazet aldın?" diye soramaz. Çünkü kapı bir kez "ruhani iletişim" yalanıyla açılmıştır.
2. Kutsal Emanet Ticareti: Bugün İstanbul Fatih’teki Hırka-i Şerif Camii’nde sergilenen o hırkanın Veysel Karânî’ye Peygamber tarafından vasiyet edildiği anlatılır. Oysa en sağlam hadis kaynaklarında (Buhârî ve Müslim) Hz. Muhammed’in böyle bir hırka vasiyet ettiğine dair tek bir sahih kayıt bile yoktur! Bu rivayetler yüzyıllar sonra Emevî ve Abbasi dönemlerinde kitleleri duygusal olarak manipüle etmek için üretilmiştir.

Tarihin Sansürlediği Asıl Final: Sıffin Savaşı ve Muaviye’nin Kılıcı

İşte TGRT filmlerinin asla çekmeyeceği, tarikat sohbetlerinde ise ağza bile alınmayan o can alıcı final sahnesi!

Filmler Veysel Karânî’yi Yemen çöllerinde huzur içinde, kuşlarla konuşarak ölen pasif bir derviş gibi bitirir. Oysa gerçek tarihte Üveys el-Karanî nasıl öldü biliyor musunuz?

• Yemen'den Kûfe'ye Hicret: Annesi vefat ettikten sonra Üveys çölde oturup tespih çekmedi. Dönemin siyasi ve toplumsal merkezi olan Irak’a (Kûfe’ye) geçti.
• Emevî Saltanatına Karşı Kılıç Çekti: Hz. Ali ile Şam Valisi Muaviye arasında patlak veren, İslam tarihinin o büyük kırılma noktası olan Sıffin Savaşı'nda (657); saray saltanatı kurmaya çalışan, devlet hazinesini kendi kabilesine peşkeş çeken Emevî zorbalığına karşı bizzat Hz. Ali’nin saflarında ön cephede savaştı!
• Şehadeti: 657 yılında Sıffin meydanında, Muaviye’nin ordusuna karşı çarpışırken kılıç darbeleriyle şehit düştü.

Düşünebiliyor musunuz? Hayatını adaletsizliğe ve saltanat hırsına karşı savaşarak, elinde kılıçla meydanda noktalayan bir adamı aldılar; ekranlarda "Aman kimseye karışma, çobanlık yap, hatta gerekirse kendi dişlerini kır ama düzene ses çıkarma" mesajı veren miskin bir figüre dönüştürdüler!

Sistemin Formülü Neden Kusursuz İşledi?

Veysel Karânî’nin tarihsel kimliği neden budandı ve yerine o "anne sözü dinleyip kapıdan dönen" melodram yerleştirildi?

1. Kör İtaat Kültürü Yaratmak: Toplumun aile içi hiyerarşisinde ve sonrasında tarikat/devlet hiyerarşisinde "Sorgulama, bekleme, sadece söyleneni yap ve geri dön" refleksini kutsallaştırmak için bundan iyi bir masal bulunamazdı.
2. Politik Bilinci Yok Etmek: Eğer halka "Üveys el-Karanî, saltanat kuran, dini iktidarına alet eden Muaviye düzenine karşı Sıffin'de kılıç çekip can verdi" deseydiniz; insanlar bugünün din tüccarlarına ve saray saltanatlarına da başkaldırırdı. Bunun yerine "Kendi dişlerini kıran derviş" masalı anlatıldı ki halk hakkını aramak yerine kendi kendine zarar versin, kendi acısına şükretsin.

Ters Köşe: Dişini Kıran Meczup Değil, Zulme Kılıç Çeken Onurlu Bir Adam

Bugün Veysel Karânî ilahileri dinleyip gözyaşı döken, onun hırkasının gölgesinden medet uman milyonlarca insan aslında bambaşka bir hayalete tapınıyor.

• Tarihteki Gerçek Üveys; yatalak annesini terk etmeyecek kadar vicdanlı, kimseye el açmayacak kadar onurlu ve zamanı geldiğinde saltanat zorbalığına karşı kılıcını çekip ölüme yürüyecek kadar politik bilinci yüksek bir savaşçıydı.
• Televizyonun ve Menkıbelerin Veysel’i ise; rüyalarla yaşayan, kendi vücuduna eziyet eden, iktidar kavgalarından uzak duran ve ömrünü sadece "itaat" üzerine kurmuş pasif bir köle prototipi.

Onun Sıffin meydanındaki o onurlu direnişini tarihin tozlu raflarına gömüp yerine "kendi dişlerini taşla kıran çoban" masalını koyanlar; bugün halkın dişini tırnağıyla kazandığını sömüren ama halka "sabret, şükret, sesini çıkarma" vaazı veren o kadim ruhban sınıfının ta kendisidir.