Geleneksel din algısının en dokunulmaz, yanına bile yaklaşılamayan kutsal kalelerinden biri vardır: "Filanca hazretleri kutuptur, filanca zat gavstır, falan efendinin eteğine yapışmayan cennetin kapısından bile geçemez."

Toplumun zihnine yüzyıllardır öyle bir korku pompalanmış ki, adam iş yerinde patronuna kafa tutar, devlete vergi hesabı sorar ama sarıklı bir figürün karşısında "sen aklını şeyhine teslim etmeyen gassal elindeki meyyit gibi olacaksın" lafını duyduğu an aklını vestiyere asıp teslim eder. Çünkü sistem sana şunu öğretmiştir: Allah çok uzaktadır, çok öfkelidir, senin gibi günahkarın duasını doğrudan duymaz; araya bir "torpil", bir "aracı", göklerle irtibatı olan bir "manevi baz istasyonu" koyman şarttır.

Peki açıp Kur'an-ı Kerim'in metnini satır satır okuduğunuzda ne görüyorsunuz?

Büyük bir yüzleşme. Çünkü o ciltler dolusu menkıbelerde anlatılan ruhani bürokrasi, o hiyerarşik "gavslar, kutuplar, kırklar, yediler" kast sistemi Kur'an'ın sayfalarında tek bir harfle bile yer almaz.

Gelin, din sosuyla meşrulaştırılan bu devasa aracı saltanatını ve Kur'an'ın bu konudaki o çok sert, tavizsiz duruşunu doğrudan masaya yatıralım.

Kur'an'daki "Veli" Kavramı ile Uydurulan "Şeyhlik" Arasındaki Uçurum

Tasavvufi literatürün en çok sığındığı kelime "Veli" (çoğulu Evliya) kavramıdır. Ayetlerde geçen "Bilesiniz ki, Allah’ın velilerine korku yoktur..." (Yunus, 62) ifadesini alıp, sanki Allah yeryüzünde özel bir ruhban zümresi kurmuş, bazı insanlara doğaüstü yetkiler dağıtmış gibi pazarlarlar.

Oysa Kur'an'ın kendi lügatinde "Veli" ne anlama gelir?

• Dost ve Destekçi: Veli kelimesi Arapça'da dost, yardımcı, koruyup gözeten demektir.
• Şartı Belli Olan Sıfat: Yunus Suresi 63. ayet hemen bir sonraki cümlede o "velileri" açıkça tanımlar: "Onlar ki iman etmişlerdir ve takva sahibidirler (sorumluluk bilinciyle yaşarlar)." Yani Kur'an'a göre kalbinde samimi imanı olan, dürüst yaşayan, adaleti gözeten her mümin zaten "Allah'ın velisidir".
• İmtiyazlı Sınıf Yoktur: Kur'an'da velilik; bir dergahta postun üzerine oturup el öptürmek, gaipten haber vermek, rüyada mürit kurtarmak ya da genetik olarak "seyyid/şerif" diye ayrıcalıklı doğmak değildir. İtiyat edilen şey ahlaktır, makam değil.

"Gavs" ve "Kutup": Teolojinin İçine Sızan Pagan Bürokrasisi

Gelelim işin en tekinsiz kısmına: Gavs.

Kelime anlamı "medet uman, imdada yetişen" demektir. Tarikat teolojisinde gavs; evrenin yönetiminde tasarruf sahibi olan, aynı anda binlerce yerde bulunabilen, darda kalan müridinin ruhunu ölüm anında Azrail'in elinden çekip alan, haşa kainatın gizli koordinatörüdür.

Şimdi elinizi vicdanınıza koyup Kur'an'a bakın:

1. Evrenin Tek Sahibi: Kur'an yüzlerce ayette göklerin ve yerin yönetiminde (mülkünde) Allah'ın hiçbir ortağı olmadığını haykırır. "Göklerin ve yerin mülkü yalnızca Allah'ındır. Sizin O'ndan başka hiçbir veliniz ve yardımcınız yoktur." (Bakara, 107). Bir kula "kainatı yönetme veya imdada yetişme" yetkisi vermek, Kur'an'ın en büyük günah saydığı şirk (ortak koşma) mantığının ta kendisidir.
2. Peygamberin Bile Sahip Olmadığı Yetkiler: Kur'an, bizzat Hz. Muhammed'e bile şunu söyletir: "De ki: Ben kendime bile Allah’ın dilediğinden başka ne bir fayda sağlayabilirim ne de bir zarar verebilirim. Eğer gaybı bilseydim, elbette hayrı artırırdım..." (A'raf, 188). Kendi peygamberine "ben gaybı bilmem, kendi akıbetimi bile garantileyemem" dedirten bir dinin kitabında; falanca kasabadaki bir şeyhin levh-i mahfuzu okuduğunu, müridini doğrudan cennete sokacağını iddia etmek hangi mantığa sığar?

Mekke Müşriklerinin Hatası Neydi: "Bizi Allah'a Yaklaştırsınlar Diye..."

İşte meselenin zurnanın zırt dediği, insanın tüylerini ürperten o tarihi ters köşesi tam burada saklı.

Çoğu insan Mekke müşriklerini "Allah'a hiç inanmayan, ateist adamlar" sanır. Oysa Kur'an onların inancını bize anlatırken bambaşka bir röntgen çeker. Müşriklere "Gökleri ve yeri kim yarattı?" diye sorduğunuzda "Elbette Allah" derlerdi (Lokman, 25).

Peki o zaman putlara niye tapıyorlardı? Cevap Zümer Suresi 3. ayette tokat gibi yüzümüze iner:

"Biz onlara, sırf bizi Allah’a daha çok yaklaştırsınlar (aracı olsunlar) diye kulluk ediyoruz."

Mekke aristokrasisinin putları Lat, Menat, Uzza aslında geçmişte yaşamış "ermiş, kutsal kabul edilen şahsiyetlerin" sembolleriydi. İnsanlar Allah'ı çok yüce ve ulaşılamaz görüyor; "Biz kimiz ki doğrudan O'na yalvaralım, araya bu kutsal figürleri koyalım, onlar bizim adımıza ricacı olsun" diyorlardı.

Bugün "Ben günahkarım, tövbemi şeyhin elinden yapmam lazım, duamı gavsın yüzü suyu hürmetine iletmem lazım" diyen kafa ile; 1400 yıl önce Kabe'nin etrafında "Bu heykeller bizim şefaatçimizdir" diyen kafa arasındaki mekanizma farkı nedir? İsimler değişti; putların yerini cübbeler, taşların yerini türbeler aldı ama zihniyet kodları aynı kaldı.

"Şah Damarından Daha Yakın" Olan Bir Yaratıcıya Aracı Tutmak

Kur'an'ın inşa ettiği bilinçte insan ile yaratıcı arasında hiçbir aracıya, hiçbir ruhbana, hiçbir "yetkili acenteye" yer yoktur.

• Kaf Suresi 16. ayette: "Biz ona şah damarından daha yakınız" denir. Şah damarından daha yakın olan bir kudrete ulaşmak için Adıyaman'a, Menzil'e, Konya'ya ya da Şam'a gidip aracı aramak, o ayetin doğrudan inkârı değil midir?
• Fatiha Suresi'nde her gün onlarca kez okunan "Yalnızca Sana ibadet eder, yalnızca Sen'den yardım dileriz" ilkesi, bir "gavstan" medet umulduğu anda çiğnenmiş olmaz mı?

Ruhbanlık sistemi insanı köleleştirir; çünkü müridin aklını, cüzdanını ve iradesini teslim alabilmesi için aradaki o tekelini korumak zorundadır. "Sen anlamazsın, manasını ancak efendi hazretleri bilir" yalanı, kitleleri Kur'an'ın doğrudan mesajından uzak tutmak için yüzyıllardır işletilen kusursuz bir tekel çarkıdır.

Kısacası; Kur'an'ın sayfalarında aracı şeyhler, kainatı payidar kılan gavslar ya da günah bağışlayan kutsal efendiler yoktur. Kur'an'da sadece aklını kullanan, kendi sorumluluğunu sırtlanan, doğrudan Rabbine yönelen ve ahlakıyla var olan hür insan vardır. Geriye kalan bütün o ruhani unvanlar ve makamlar, dinin üzerine sonradan inşa edilmiş insan yapımı devasa bir güç ve sömürü kalesinden ibarettir.