Açık konuşayım, Kutsal Kase dosyasına biraz yakından baktığınızda karşınızda iki bin yıllık bir gizli tarikat sırrından çok, Orta Çağ Avrupa’sının gelmiş geçmiş en başarılı edebiyat ve turizm birleştirmesi duruyor. Bugün kime sorsanız Kase’nin İsa’nın Son Akşam Yemeği’nde kullandığı kupa olduğunu söyler; hemen ardından da Arimathealı Yusuf’un çarmıhtan akan kanı bu kaba topladığını, sonra onu İngiltere’nin sisli Glastonbury tepelerine getirdiğini ve Kral Arthur’un Yuvarlak Masa şövalyelerinin yüzyıllarca bu kabı aradığını anlatır. Oysa metinleri kronolojik sıraya dizdiğiniz anda o pürüzsüz hikâye dikiş yerlerinden sökülmeye başlar.

Önce kelimeye bakalım: Ne dört kanonik İncil’de ne de ilk bin yılın Hristiyan kilise babalarının eserlerinde “Kutsal Kase” (Saint Graal) diye özel bir emanet kavramı vardır. Graal sözcüğü ilk kez 1180’li yıllarda Fransız şair Chrétien de Troyes’nun yazıp yarım bıraktığı Perceval, Kâsenin Öyküsü romansında çıkar karşımıza. Üstelik orada bile içine şarap ya da kan konan bir kupa değildir; şövalye Perceval’in Balıkçı Kral’ın şatosunda gördüğü şey, içinde tek bir kutsal ekmek (hostia) taşınan, mücevherlerle süslü geniş ve derin bir servis tabağıdır! Hatta birkaç yıl sonra Alman şair Wolfram von Eschenbach, Parzival destanında Kase’yi bambaşka bir şeye dönüştürür: Ona göre Kase bir kap değil, gökten düşmüş doğaüstü bir taş (Lapsit exillis) idi! Bu nesneyi ilk kez İsa’nın Son Akşam Yemeği’ndeki kupasına ve çarmıh kanını toplayan kaba dönüştüren yazar ise 1200 civarında kaleme aldığı Joseph d’Arimathie manzum eseriyle şair Robert de Boron oldu. Yani forumdaki sofra kabı tartışmasında da konuştuğumuz gibi, bugün “kadim” sandığımız Kase mitolojisinin temel taşları 12. yüzyıl sonu Fransız ve Alman saray edebiyatında döşendi.

Peki İngiltere’nin Somerset bölgesindeki Glastonbury bu işin neresinden girdi? Cevap şaşırtıcı derecede dünyevi: Bütçe açığı. 1184 yılında Glastonbury Manastırı korkunç bir yangında neredeyse tamamen kül oldu ve keşişler yeniden inşa için devasa bir kaynağa ihtiyaç duydu. Tam yedi yıl sonra, 1191’de manastır rahipleri mezarlıkta beş metre derinlikte kazı yaparken içi boşaltılmış meşe bir kütük içinde bir erkekle bir kadının iskeletini ve üzerinde Latince “Burada ünlü Kral Arthur Avalon Adası’nda gömülüdür” yazan bir kurşun haç bulduklarını ilan ettiler! Keşif kısa sürede bütün Avrupa’ya yayıldı; manastıra hacı ve bağış akmaya başladı. Arimathealı Yusuf’un diktiği asanın kışın bile çiçek açtığı anlatılan kutsal diken ağacı hikâyeleri de sonraki yüzyıllarda bu hac ekonomisinin üzerine inşa edildi. Bugün kurşun haçın da 12. yüzyıl sonuna ait tipik bir manastır sahtekârlığı olduğu tarihçiler arasında neredeyse kesin kabul görür; nitekim 20. yüzyılda yapılan arkeolojik kazılarda bölgedeki “Arthur mezarı” çukurunun zaten 12. yüzyıldan kalma bir yeniden gömü olduğu doğrulandı.

20. yüzyılda ise bu edebî motifin üzerine bir de “kutsal kan bağı / Mecdelli Meryem” komplo katmanı eklendi; 1982 tarihli Holy Blood, Holy Grail kitabından modern popüler romanlara kadar Kase bir nesneden soy kütüğüne çevrildi — oysa bu yorumun arkasındaki Prieuré de Sion belgelerinin de Pierre Plantard tarafından 1950’lerde uydurulmuş bir şaka olduğu Fransız mahkemelerince tescillendi. Yine de meseleyi sadece şair hayal gücüne indirgemeden önce ilginç bir arkeolojik ayrıntıyı not düşelim: İspanya’daki Valencia Katedrali’nde korunan Santo Cáliz’in alt kaidesi Orta Çağ işi altından yapılmış olsa da, en üstteki koyu kırmızı akik kâse kısmı arkeolog Antonio Beltrán’ın 1960’taki incelemesine göre gerçekten M.Ö. 1. yüzyıl ile M.S. 1. yüzyıl arası Filistin veya Mısır işçiliği taşıyan hakiki bir antik şölen kabıdır. Kupanın 3. yüzyılda Papa II. Sixtus tarafından İspanya’daki Huesca’ya gönderildiği belgelenmiştir; ancak onun gerçekten Son Akşam Yemeği sofrasında bulunup bulunmadığını ispatlayacak bir tarih kaydı elimizde yoktur. Sonuçta Kase efsanesi belki kayıp bir İncil sırrını değil ama edebiyatın, siyasetin ve kutsal emanet ekonomisinin bir nesneyi nasıl ölümsüzleştirdiğini kusursuz biçimde özetliyor.