Karşınızda oturan kişi size sekiz haneli rastgele bir sayı dizisi okuyor—örneğin "5192-8407"—ve "şu an buna odaklan, ne görüyorsun?" diye soruyor. Ne bir enlem-boylam bilgisi var ne de bir yer adı; o rakamlar yalnızca masadaki kapalı bir zarfın içine konmuş bir fotoğrafı ya da dünyanın öbür ucundaki bir yapıyı temsil eden rastgele kodlardan ibaret. Kulağa klasik bir fal ya da medyumluk oyunu gibi gelse de, bugün Uluslararası Uzak Algılama Derneği (IRVA) çatısı altında sürdürülen Kontrollü Uzak Algılama (CRV) protokolü şaşırtıcı derecede katı kurallarla işleyen bir disiplin olarak öğretiliyor.

Peki 1930’larda Duke Üniversitesi’ndeki J. B. Rhine deneylerinden ve basit Zener kartlarından çıkan parapsikoloji merakı nasıl oldu da mühendislik protokolü gibi adım adım kodlanan bir sisteme dönüştü? Ingo Swann, Harold Puthoff ve askerî ekip tarafından 1970’lerin sonunda SRI laboratuvarında standartlaştırılan CRV metodolojisinin temel basamaklarına yakından bakalım:

• Tam körlük kuralı (Double-blind): Seans sırasında ne çizim yapan izleyici (viewer) ne de soruyu yönelten gözetmen (interviewer) zarfın içindeki hedefi bilmelidir. Böylece gözetmenin ses tonundaki heyecan, duraksama ya da mikro mimikleriyle farkında olmadan ipucu sızdırması (psikolojide bilinen Clever Hans etkisi) önlenmeye çalışılır.
• Aşama I — İdeogram refleksi: Koordinat okunduğu anda izleyici düşünmeden kalemi kâğıda dokundurur ve elin attığı ani kıvrımın "sert yapı, su, arazi, hareket ya da canlılık" gibi temel dokusal kategoriyi (gestalt) zihinsel filtreye takılmadan yakaladığı öne sürülür.
• Aşama II ve III — İsim koyma yasağı: İzleyici soğuk, metalik, ıslak, uğultulu, yüksek ya da dik açılı gibi ham duyusal sıfatlar listeler; fakat "bu bir Eyfel Kulesi" ya da "bu bir denizaltı" diye nesne tahmin etmek (Analytical Overlay — AOL) kesinlikle yasaklanır, çünkü yorum devreye girdiği anda sol beyin tahmininin veriyi kirlettiği varsayılır.
• Aşama IV, V ve VI — Duygusal matris ve 3D modelleme: İleri aşamalarda sadece şekil değil, hedefin amacı, çevresel bağlamı ve hatta katılımcının kil yardımıyla üç boyutlu maketler yoğurması istenir; Swann bu aşamaların "bilinçaltı sinyali nesnelleştirdiğini" savunur.
• Serbest eskiz ve değerlendirme açmazı: Kayıp uçak ve askeri hedef dosyalarında eleştirmenlerin asıl parmak bastığı zayıf halka tam da final aşamasıdır. Bir sayfaya "dik açı, metal, su kenarı, uğultu ve gölge" yazdığınızda, sonradan zarftan çıkan fotoğraftaki bir köprüyü, barajı ya da gemiyi o soyut kelimelerle eşleştirmek (öznel eşleştirme yanlılığı) her zaman çok kolaydır.
• Matris geri bildirim ve tekrarlama sorunu: Sıkı bilimsel testlerde yargıçlara gerçek hedefin yanına beş adet aldatıcı (decoy) fotoğraf koyulup hangisinin çizimle örtüştüğü sorulduğunda, psikolog Ray Hyman ve David Marks’ın denetimlerinde görüldüğü gibi protokolden sızan sözel tarihçe ipuçları temizlendikçe isabet oranlarının hızla şans beklentisine yakınsadığı defalarca gözlemlenmiştir.

Bilişsel psikoloji araştırmacıları açısından bakıldığında CRV eğitimlerinin asıl şaşırtıcı yanı "paranormal sinyal" yakalamaktan çok, insanın kendi içsel önyargılarını (AOL dedikleri erken isimlendirme dürtüsünü) bastırmayı öğrenme çabasıdır. Şüpheci illüzyonist James Randi ve deneysel psikolog Richard Wiseman gibi isimler yıllarca aynı protokolün açıklarını test ederek, yargıç havuzuna rastgele eşleştirme yapıldığında "tutturulmuş" gibi sunulan çizimlerin çoğunun "su, dikey çizgi, dairesel yapı" gibi herhangi bir doğal manzaraya kolayca uyabilen genel geometrik şablonlar olduğunu gösterdi. Buna karşın parapsikoloji savunucuları, en azından nörogörüntüleme çalışmalarında görsel imgelem ve varsayılan mod ağı (DMN) susturulduğunda katılımcıların soyut örüntü yakalama keskinliğinin arttığını öne sürmeye devam ediyor.

Bütün bu metodolojik itirazlara karşın CRV’nin hâlâ ciddi eğitim gruplarında çalışılmasının sebebi, yöntemlerin kendi içinde mantıklı bir dikkat kontrolü ve bilişsel sessizlik disiplini kurmuş olmasıdır. Zihin serbest çağrışımla soyut nitelikleri yakalamada ustadır; Stargate arşivlerinden kalan eskizler de işte tam bu dikkat disiplininin sınırlarını test etmeye devam ediyor.