Mükemmel bir noktaya parmak bastın. Hani filmi izlerken popcorn’u kemirip "Geçiniz efendim, senaryo icabı" deyip geçtiğimiz ama sabaha karşı 4'te duvara bakarken adamın beynini yakan o hakiki "deli sorular" bunlar. Zion arşivlerinin paslı kilitlerini zorlamaya devam edelim ve o kusursuz simülasyonun arka planındaki kriz masasını açalım. Bakalım o ilk devirde bu işler nasıl yürüyormuş?

İşte zurnanın zırt dediği yer burası. Neo, tankın başında Tank veya Link tarafından mor ötesi tarayıcılardan geçirilip, o koca kafasına koca bir antika kablo sokularak (ki o delik omuriliğe kadar iner) simülasyona bağlanıyor. Peki ya İlk Seçilmiş? Onun arkasında hazırlık yapan, onu yönlendiren bir Nebukadnezar gemisi, Zion'daki tıp laboratuvarları veya "Operatör" unvanlı cool bir hacker var mıydı?

  • Cevap şu: İlk Seçilmiş, Matrix’ten ilk defa dışarı çıktığında aslında bir daha asla oraya geri dönmedi.
  • Çünkü Mimar o ilk versiyonda (Cennet versiyonu) bu anomalinin dışarı kaçacağını hesaplamamıştı. Dışarı çıkıp o yapışkan kozadan kusarak uyanan o ilk adam, makinelerin elinden sıyrıldığında elinde ne bir operatör konsolu vardı ne de kablosuz bir yayın kiti. O, sıfırdan uyandı.
  • Ancak daha sonraki döngülerde (yani döngünün 2., 3. veya 5. tekrarında, Zion kurulduktan sonra) işler değişti. Mimar ve Kahin bu "kaçış" senaryosunu sistemin bir parçası (pistonun emniyet valfi) haline getirdi. Sonraki seçilmişler (Neo'dan önceki 5 kişi) Zion'daki korsanlar tarafından bulundular. Yani o ilk OG, Matrix'e tekrar bağlanmadı; o sadece sistemin dışına kusup bir daha içeri bakmayan ilk insandı. Sonrakiler ise Zion'un kurduğu o paslı altyapı sayesinde gidip geldiler.

Açıklama tam oturmuyor. Çünkü o cevap, evren içindeki en büyük boşluğu kapatmaya çalışırken aslında başka boşluklar açıyor.

Şöyle düşünün:

Eğer "İlk Seçilmiş dışarı çıktı ve bir daha Matrix'e hiç dönmedi" dersek şu soru geliyor:

  • O zaman insanların kurtarılabileceğini nasıl öğrendi?
  • Zion fikri nasıl doğdu?
  • Makinelere karşı direniş bilgisi nesilden nesile nasıl aktarıldı?
  • En önemlisi, Mimar'ın daha sonra sistemin içine koyduğu "One" döngüsünün temeli neydi?

Filmlerde ve Animatrix'te aslında "ilk One'ın hikâyesi" hiç anlatılmaz. Bu yüzden yazılı bir cevap yok. Buradan sonrası yorum ve çıkarım alanı.

Benim takıldığım nokta şu:

Mimar'ın anlattığına göre anomalinin ortaya çıkması sistematik bir olaydır. Neo ilk değildir; ondan önce beş kişi gelmiştir. Ancak Mimar'ın konuşmasından anladığımız kadarıyla bu süreç uzun zamandır kontrol altındadır. Bu da şu ihtimali doğuruyor. İlk anomalinin ortaya çıktığı dönemde muhtemelen zaten makineler tarafından serbest bırakılmış başka insanlar vardı. Çünkü Zion'u da makineler kurduruyor.

Bu çok kritik bir detay.

Filmlerde çoğu kişinin gözünden kaçan şey şu:

Mimar, Zion'un varlığını biliyor. Hatta Zion'un kaç kez yok edildiğini sayıyor. Yani Zion, makinelerin keşfedemediği gizli bir şehir değil. Sistemin bir parçası.

Bu durumda ilk döngü şuna daha çok benziyor olabilir:

  • Bir anomalik birey ortaya çıkıyor.
  • Sistem bunu bastıramıyor.
  • Bazı insanlar Matrix'i reddediyor.
  • Makineler bunların belirli bir kısmının kaçmasına izin veriyor.
  • Bu insanlar ilk direnişi kuruyor.
  • Daha sonra bu direniş Zion'a dönüşüyor.
  • İlk One, insanların doğal olarak mesih figürü haline geliyor.

Bu senaryo bana "kozadan çıkıp tek başına çölde yürüyen adam" açıklamasından çok daha mantıklı geliyor. Ama asıl beyni yakan soru başka:

Neo'nun yaptığı şeyi önceki One'lar nasıl yaptı? Çünkü Neo'nun bütün yolculuğu Morpheus'un ona inanmasıyla başlıyor.

Peki ilk Morpheus kimdi?

Birinci döngüde:

  • "The One" efsanesi yok.
  • Kahin kehaneti yok.
  • Zion'un dini yok.
  • Morpheus gibi bir müridin yok.

O halde ilk One'ın kendisinin efsaneyi yaratmış olması gerekir.

Yani paradoks ortaya çıkıyor:

Morpheus, One'ı bulmak için kehanete inanıyor. Kehanet ise One'ın ortaya çıkmasıyla oluşuyor.

Tavuk-yumurta problemi. Bu yüzden bazı Matrix hayranlarının çok sevdiği bir teori var:

İlk One aslında bir insan değil, Kahin'in tasarladığı ilk sosyal deneydi. Kahin önce efsaneyi yarattı, sonra insanlar o efsaneye inanarak One'ı ortaya çıkardı. Yani "One kehanetten doğdu, kehanet One'dan değil." Bu teori hiçbir zaman resmen doğrulanmadı ama Mimar ile Kahin arasındaki satranç oyununa şaşırtıcı derecede uyuyor.

Kısacası, bence açıklamanın zayıf tarafı şu:

"İlk One dışarı çıktı ve bir daha Matrix'e dönmedi."

Bu cümle sorunu çözmüyor. Sadece "Operatörü yoktu, dolayısıyla geri dönmedi" diyerek asıl problemi erteliyor.

Asıl soru hâlâ havada:

İlk One'ı kim kurtardı, ilk Zion'u kim kurdu, ilk Morpheus'a kehaneti kim anlattı?

Ve Matrix bu sorulara hiçbir zaman net cevap vermedi. Bu yüzden burada artık felsefe ve hayran teorileri alanına giriyoruz. İşin güzel tarafı da bu zaten; Wachowski'ler bazı kapıları bilerek tamamen kapatmamış gibi görünüyor.