İlk insan o tarladan tek başına çıktıysa, diğer insanları nasıl kurtardı?

Neo'yu kurtarmak için bütün bir Nebukadnezar mürettebatı, ajanlar, telefon hatları, kırmızı haplar ve Matrix içi operasyonlar gerekiyordu. Peki ilk adam yalnızdı; akıl hocası yoktu, Morpheus yoktu, Matrix'in kurallarını anlatan kimse yoktu. O halde tarlalardaki diğer insanları nasıl uyandırdı?

• Cevap: O ilk insan başkalarını kurtarmadı; çünkü daha ortada Zion yoktu.
• İlk seçilmiş, devasa biyoelektrik tarlalarından tek başına, sessizce ve dehşet içinde kaçtı. Arkasındaki milyonlarca insanı o an uyandırması imkansızdı. Çünkü o tarlalardan bir insanı koparıp almak, dışarıda onu besleyecek altyapı (yemek, su, barınak) olmadan binlerce kişiyi ölümə mahkum etmek demekti.
• İlk insan önce kendine bir yaşam alanı buldu, yer altındaki o ilk su kaynaklarını ve sıcak noktaları keşfetti. Yavaş yavaş, yıllar içinde (Kahin'in de hafiften yönlendirmesiyle) sisteme sızmanın yollarını buldu. Matrix'in içindeki bazı hassas zihinleri (uykusu ile uyanıklık arasında gidip gelenleri) manipüle ederek onları ilk "koparılanlar" yaptı.
• Yani ilk insan bir kurtarıcı olarak değil, bir kaşif ve köprü olarak başladı. Diğerlerini kurtarma operasyonu, Zion şehri kurulup o efsanevi altyapı (korsan yayın istasyonları) oturtulduktan sonra, nesilden nesile aktarılan bir direniş kültürüne dönüştü.

İlk insan hem hayatta kalıyor, hem Matrix'in işleyişini çözüyor, hem başka insanları buluyor, hem de onları kurtarmanın yöntemini geliştiriyor.

Bu çok büyük bir sıçrama. Aslında Matrix evreninde "ilk kurtarılan" ile "ilk Seçilmiş" kavramları muhtemelen karıştırılıyor.

Neo'nun kurtarılış sürecine bakalım:

• Morpheus onu yıllarca takip ediyor.
• Trinity temas kuruyor.
• Kırmızı hap veriliyor.
• Operatörler bağlantıyı izliyor.
• Gemi ekibi fiziksel kurtarmayı yapıyor.
• Dışarıda sağlık desteği hazırlanıyor.

Bu süreç inanılmaz karmaşık. Dolayısıyla ilk insanın tek başına dışarı çıkıp sonra geri dönerek başkalarını kurtarmaya başlaması pek ikna edici değil. Benim gördüğüm asıl paradoks şu:

Bir insanı Matrix'ten çıkarmak için dışarıda zaten örgütlü insanların bulunması gerekiyor.

Yani:

• Zion'u kurmak için kurtarılmış insanlara ihtiyaç var.
• Kurtarılmış insanları elde etmek için Zion'a ihtiyaç var.

Bu neredeyse bir bootstrap paradoksu. Bu yüzden bana göre daha tutarlı açıklama şu olabilir: Mimar'ın anlattığı sistemde insanlar sandıklarından çok daha az özgür olabilirler. Yani ilk kaçışların tamamı insan başarısı olmayabilir.

Belki de makineler:

• belirli insanların bağlantısını kesmelerine izin verdi,
• küçük toplulukların oluşmasına göz yumdu,
• kontrollü bir direnişin gelişmesini başlangıçtan itibaren sistemin parçası yaptı.

Bu zaten Mimar'ın bütün konuşmasının alt metni. Zion bir hata değil, sistemin yönetilen bir çıktısıdır. Eğer bu doğruysa ilk insanların kurtarılmasında da insanlardan çok makinelerin dolaylı rolü olmuş olabilir. İşin daha ilginç tarafı ise şu..  Filmlerde Morpheus'un anlattığı tarih ile Mimar'ın anlattığı tarih arasında ciddi bir fark vardır.

Morpheus versiyonu:

İnsanlar kaçtı, direndi, Zion'u kurdu.

Mimar versiyonu:

Zion'u her zaman biliyordum.

Bu iki anlatımdan hangisine daha çok inanacağımız, ilk insanların nasıl kurtulduğu sorusunun cevabını da değiştiriyor. Bu yüzden okuduğun metindeki şu kısım bana en zayıf halka gibi geliyor:

"İlk insan yıllar içinde sisteme sızmayı öğrendi ve hassas zihinleri uyandırdı."

Çünkü bunu yapabilmek için önce:

• Matrix'in yapısını bilmesi,
• jak teknolojisini geliştirmesi,
• bağlantıyı nasıl kesebileceğini öğrenmesi,
• kurtarılan insanları yaşatacak altyapıyı kurması gerekir.

Bunların hepsi zaten küçük bir medeniyet gerektiriyor. Yani mantıksal olarak ilk kurtarılan insanın yapabileceği şey bir "kaşif" olmak olabilir; ama tek başına bir "Morpheus", "Operatör", "Doktor", "Mühendis" ve "Zion kurucusu" olması pek inandırıcı görünmüyor.

O yüzden benim gözümde Matrix'in en büyük cevapsız sorusu hâlâ şu:

İlk özgür insanı kim kurtardı?

Bu soru cevaplanmadıkça, "ilk insan diğerlerini nasıl kurtardı?" sorusuna verilen her cevap biraz fan teorisi olarak kalmaya mahkûm.